Kapłani Rozdział czwarty KAPŁANI DIECEZJALNI I. Kapłaństwo służebne 274. Kapłaństwo służebne w Kościele katolickim jest uczestnictwem w kapłaństwie Jezusa Chrystusa (DK 5, 10; DB 28). Jezus Chrystus jest jedynym i najwyższym Nauczycielem, Kapłanem i Pasterzem Ludu Bożego (Hbr 5, 7, 17-21; KD 1). On przyniósł światu Ewangelię miłości, przez misterium paschalne męki, śmierci i zmartwychwstania dokonał dzieła pojednania ludzi z Bogiem. On też wszystkich ludzi, którzy uwierzyli Ewangelii i przyjęli chrzest, złączył w jedną rodzinę Ludu Bożego, którego jest Głową (KK 8). Tę swoją misję nauczycielską, kapłańską i pasterską w Kościele zlecił Chrystus kolegium apostołów z Piotrem na czele. Apostołowie z kolei w trosce, aby nie zabrakło szafarzy Bożych tajemnic, powoływali swoich następców - biskupów, a także jako współpracowników: kapłanów i diakonów, którym przez włożenie rąk przekazywali otrzymaną od Chrystusa misję służebną w Kościele. W ten sposób zarysowało się trójstopniowe, hierarchiczne kapłaństwo służebne w Kościele obejmujące kolegium biskupów z papieżem na czele, kapłanów i diakonów (KK 29). W biskupstwie istnieje pełnia władzy nauczycielskiej, kapłańskiej i pasterskiej (KK 21). Prezbiterzy, choć są „związani z nimi godnością kapłańską na mocy sakramentu kapłaństwa” (KK 28) i działają podobnie jak oni „w imieniu Chrystusa" (KK 28), w wykonaniu swej misji i władzy są zależni od biskupów, zaś „diakoni, na których nakłada się ręce nie dla kapłaństwa, lecz dla posługi... służą Ludowi Bożemu w łączności z biskupem i jego kapłanami” (KK 29). 275. Kapłaństwo służebne jest udzielane mocą specjalnego znaku sakramentalnego i wyciska na duszy specjalne znamię, przez które kapłani „upodabniają się do Chrystusa-Kapłana, aby mogli działać w imieniu Chrystusa-Głowy” (DK 2). Charakter ten jako rzeczywistość nadprzyrodzona odróżnia kapłanów od innych członków Ludu Bożego (KS I, 4-5) i zawiera moment odpowiedzialności jaką Chrystus dzieli się z kapłanem w pełnieniu funkcji Głowy Mistycznego Ciała. 276. Kapłaństwo służebne jest ściśle związane zarówno z widzialną strukturą Kościoła, jak i jego tajemnicą jako Ciała Chrystusowego. Cały Lud Boży dzięki sakramentom chrztu i bierzmowania stanowi „święte kapłaństwo" (I p. 2, 5) zwane kapłaństwem powszechnym albo wspólnym. Biskupi, kapłani i diakoni pozostając nadal członkami kapłaństwa powszechnego, otrzymują w sposób nowy i inny „co do istoty a nie stopnia tylko” udział w kapłaństwie Chrystusa (KK 10), aby służyć „budowaniu Ciała Chrystusowego” (KK 8) zarówno w jego widzialnej strukturze, jak i w rozwoju życia duchowego. II. Duchowość kapłańska 277. Kapłańskie życie duchowe ma swe źródło w sakramentach: chrztu, bierzmowania, Eucharystii i kapłaństwa. Przez Chrzest Chrystus wszczepia osobę w swoje życie duchowe, powierzając jej dar świętości wraz z darami wiary, nadziei i miłości, z zadaniem ciągłego ich rozwijania. Wszczepia także osobę w swoje Ciało-Kościół, Lud Boży (DM 36; KK 7; KL 6). Przez bierzmowanie osoba otrzymuje pełniejszy udział w Duchu Chrystusa i zadania apostolskie: troskę o rozwój Kościoła i jego życia duchowego (DA 3; DM 11; KK 1). W sakramencie kapłaństwa Chrystus daje osobie udział w swojej misji nauczycielskiej, kapłańskiej i pasterskiej w Kościele. Pełniąc posługę Słowa Bożego kapłan nie tylko uczestniczy w kształtowaniu jedności między ludźmi a Bogiem i jedności eklezjalnej między ludźmi w wierze, ale także ma możność ustawicznego rozwoju swojej własnej wiary. Sprawując liturgię, zwłaszcza Eucharystię, nie tylko udostępnia ludziom „całe duchowe dobro Kościoła [...] samego Chrystusa [...] który przez swoje Ciało ożywione i ożywiające Duchem Świętym, daje życie ludziom (DK 5), ale i sam może czerpać z tego źródła. I jest to zasadnicza droga kapłańskiej świętości (DK 18). Uświęcając się poprzez kapłańskie posługiwanie, kapłan przez swoją osobistą świętość, czyni je bardziej owocnym. 278. Podstawą ścisłego powiązania kapłaństwa z dojrzałością duchową (doskonałością, świętością) są: a) reprezentowanie Chrystusa w Kościele, bycie jego widzialnym osobowym znakiem wymagające upodobnienia się do Niego w sakramencie kapłaństwa nie tylko w kapłańskiej posłudze, ale także w świętości życia; b) nowe i całkowite poświęcenie się Chrystusowi przez sakrament kapłaństwa (DK 12); c) uzależnienie owocności posługi kapłańskiej od świadectwa osobistego życia kapłana; d) sprawowanie liturgii, zwłaszcza eucharystycznej, wymagające stałego życia w łasce uświęcającej, czyli odpowiednio wysokiego poziomu osobistej świętości. 279. Duchowa dojrzałość kapłana obejmuje jego dojrzałość ludzką i dojrzałość chrześcijańską. Dojrzałość chrześcijańska kapłana wyraża się w żywej wierze, praktyce rad ewangelicznych, miłości pasterskiej i braterstwie sakramentalnym (DK 12-17). 280. Wewnętrzną łączność z Chrystusem zapewnia kapłanowi żywa wiara. Jej rozwój aż do kontemplacji Boga dokonuje się przez regularne praktyki religijne i przez wykonywanie posługi pasterskiej. Nauczanie Ewangelii będzie ciągle zasilać osobistą wiarę, jeśli będzie przygotowywane przez lekturę i medytację słowa Bożego i jęli będzie połączone ze świadectwem osobistej wiary i wcieleniem ewangelii we własne życie. Sprawowanie Eucharystii stanie się osobistym w niej uczestnictwem, jeśli towarzyszyć jej będzie wewnętrzna łączność z Chrystusem w Jego Ofierze i modlitwie za Kościół poprzez dar własnej modlitwy, pracy, cierpienia. Wymaga to od kapłana ciągłego aktualizowania wiary i życia w stanie przyjaźni z Bogiem. Eucharystia stanowi centrum życia duchowego Kościoła, winna być więc sprawowana codziennie nawet wówczas, gdy wierni w niej nie uczestniczą. Modlitwa Godzin jest codziennym udziałem w modlitwie Chrystusa, który „zawsze żyje, aby się wstawiać za nami” (Hebr. 7, 5). Jest wraz z Nim wielbieniem Boga w imieniu ludzkości i całego stworzenia oraz modlitwą za Kościół, ludzkość i cały świat. Wierność tej modlitwie należy do istoty wierności służbie kapłańskiej. Zaniedbywanie jej, nawet częściowe, należy poczytywać za poważną winę moralną. Codzienne nawiedzanie Najświętszego Sakramentu pogłębia wspólnotę z Chrystusem, umożliwia objęcie modlitwą tych, którym kapłan służy i duchowe przygotowanie się do posług. Codzienna medytacja oparta zwłaszcza na Słowie Bożym umożliwia ciągle ukierunkowanie własnego życia w Duchu Ewangelii i może służyć przygotowywaniu się do głoszenia słowa Bożego. Życie duchowe wymaga stałego zasilenia przez coroczne rekolekcje zamknięte i okresowe dni, godziny skupienia i spotkania braterskie o charakterze modlitewnym. Ciągła odnowa jest możliwa tylko przy regularnej i częstej spowiedzi, najlepiej u stałego spowiednika i przy codziennym rachunku sumienia obejmującym własne życie moralne, religijne i posługiwanie duszpasterskie. Najświętsza Maryja Panna, Matka Kościoła i Matka kapłanów jest wzorem i pomocą w realizowaniu świętości kapłańskiej. Osobista więź synowska z Nią wyraża się w codziennej modlitwie „Anioł Pański”, modlitwie różańcowej i różnych formach modlitwy osobistej. Najpełniejszy swój wyraz otrzymuje w osobistym oddaniu się NMP w charakterze pomocnika w Jej macierzyńskiej służbie Kościołowi. 281. Widzialnym znakiem kapłańskiej konsekracji jest życie na wzór Chrystusa, w duchu rad ewangelicznych. Celibat jest charyzmatycznym darem dla dobra Kościoła. Dzięki niemu kapłan może służyć Bogu niepodzielnym sercem i poświęcać się całkowicie wiernym, podległym jego duszpasterskiej pieczy jako ich ojciec duchowy (DK 16). Ten „niezwykły dar łaski” winien być ceniony, strzeżony i zachowany wiernie przez całe życie (RH 21). U podstaw kapłańskiego ubóstwa leży świadomość, że wszystkie dobra materialne, których on jest zarządcą i użytkownikiem są własnością Boga i dobrami Kościoła. Pochodzą one z ofiar i służą poczwórnemu celowi: kultowi, utrzymaniu duchownych, dziełom apostolatu i miłości. Są więc one środkami kapłańskiej służby. Duch ubóstwa wyraża się w rezygnacji z gromadzenia tych dóbr dla siebie (DK 17). Jest on świadectwem chrześcijańskiej postawy wobec wartości materialnych, sprzeciwiania się materializmowi praktycznemu i postawie konsumpcyjnej, które upowszechniają się coraz bardziej; jest świadectwem oddania wartościom duchowym pierwszeństwa w życiu. Posłuszeństwo kapłańskie jest podstawą jedności kolegium biskupów z Ojcem Świętym i jedności prezbiterium z biskupem w służbie Mistycznemu Ciału Chrystusa. Postawa posłuszeństwa kapłańskiego wyraża się w szukaniu nie własnej woli, ale woli Tego. kto go posłał (J 6, 38), w kierowaniu się Duchem Chrystusowym w służbie Ludowi Bożemu, gotowości do wypełniania poleceń i próśb biskupa i przełożonych. 282. Osobistą więzią łączącą kapłana z tymi, którym służy jest miłość pasterska. Wyraża się ona w głębokim szacunku dla każdego człowieka, w trosce o jego życie duchowe, we wrażliwości na jego wielorakie potrzeby, w znajomości osób powierzonych jego opiece. Miłość ta czyni kapłana otwartym dla ludzi, zdolnym do ofiarnej służby. Ona inspiruje jego osobistą ascezę i modlitwę, jego duszpasterskie prace, ma charakter wspólnototwórczy i wyzwalający w ludziach dobrą wolę i miłość. Ona wnosi wewnętrzną jedność w życie pracę kapłańską. 283. Osobową więzią łączącą kapłanów z biskupem i między sobą w jedną wspólnotę prezbiterium diecezjalnego jest „braterstwo sakramentalne" płynące z uczestnictwa w jednym kapłaństwie Chrystusa. Braterstwo to wyraża się w przyjaznym nastawieniu do siebie, szacunku, współpracy, pomocy wzajemnej, modlitwie za siebie. Jest )no znakiem tej jedności, o jaką modlił się Chrystus w swojej arcykapłańskiej modlitwie, „aby stanowili jedno” (J 17, 21). Liturgicznym znakiem tej jedności w braterstwie sakramentalnym jest koncelebracja Eucharystyczna i nakładanie rąk razem z biskupem w czasie święceń kapłańskich (DK 8). III. Prezbiterium diecezjalne 284. W kościele diecezjalnym służbę nauczycielską, kapłanką i pasterską pełni biskup wraz z kapłanami, tworząc z nimi jedno prezbiterium diecezjalne. A. Kapłani a biskup 285. Biskup jako następca Apostołów obdarzony jest w diecezji pełnią władzy zwyczajnej, własnej i bezpośredniej (kań. 381 § 1). Posiada on pełnię kapłaństwa i od niego zależni są kapłani w wykonywaniu posługi sakramentalnej we wspólnocie diecezjalnej. 286. Wszyscy kapłani mając na uwadze pełnię sakramentu kapłaństwa biskupów, winni czcić w nich Chrystusa Najwyższego Pasterza oraz związać się z nimi szczerą miłością i posłuszeństwem (DK 7), tworząc jedną rodzinę, której ojcem jest biskup (DB 28). „Współżycie między biskupami i kapłanami diecezjalnymi winno się bowiem opierać głównie na nadprzyrodzonych więzach miłości tak, aby zespolenie woli kapłanów z wolą biskupa czyniło ich działalność duszpasterską bardziej wydajną” (DB 28). Wierna łączność i wielkoduszne współdziałanie kapłanów ze swoim biskupem przyczynia się także do ich uświęcenia (KK 41). 287. Wszyscy duchowni mają szczególny obowiązek okazywania szacunku i posłuszeństwa Papieżowi oraz własnemu biskupowi (kan. 273; 274 § 2). Kapłani, widząc w swym biskupie miłującego ich ojca, pasterza i przyjaciela troszczącego się o ich duchowy, intelektualny i materialny stan, winni darzyć swego biskupa miłością, należytym szacunkiem oraz pełnym zaufaniem, chętnie wypełniać zarządzenia biskupa oraz przyjmować i wykonywać zlecone im obowiązki. 288. Należy podtrzymywać zwyczaj, by co pewien czas każdy kapłan omawiał z biskupem diecezjalnym wszystkie problemy swej pracy. Kapłani kierowani gorliwością duszpasterską mają mu przedstawić szczerze swój punkt widzenia na sprawy duszpasterskie i swoje potrzeby, aby znaleźć pomoc i skuteczną radę. 289. Kapłanom pracującym w diecezji przysługuje każdego roku prawo do jednomiesięcznego urlopu wypoczynkowego (kan. 283 § 2; 533 § 2; 550 § 3). W parafiach o jednym kapłanie sprawa jego zastępstwa winna być załatwiana w ramach sąsiedztwa lub dekanatu, a w razie trudności w tym względzie Władza diecezjalna wyznaczy odpowiedniego kapłana na zastępstwo. Termin rozpoczęcia urlopu zawsze ma być zaakceptowany przez Kurię Diecezjalną, a w wypadku wikariusza ma on być uprzednio uzgodniony również z proboszczem. 290. Każdy kapłan pracujący w diecezji, ze względu na wyczerpujące duszpasterskie prace niedzielne i świąteczne, ma prawo do jednego dnia w tygodniu wolnego od pracy, pod warunkiem, że nie stoi temu na przeszkodzie wyjątkowa racja pastoralna. B. Współżycie i współpraca kapłanów 291. Braterstwo sakramentalne oraz wspólna troska o dobro Kościoła winny przejawiać się szczególnie w przykładnym współżyciu, sprawiedliwym podziale obowiązków i wynagrodzenia oraz we wzajemnym szacunku i życzliwej trosce o innych współbraci kapłanów. 292. Harmonijne i przykładne współżycie winno mieć miejsce między starszymi i młodszymi kapłanami. Starsi wiekiem kapłani niech odnoszą się do młodszych jak do braci. Wspomagając ich w pierwszych poczynaniach i trudach pracy kapłańskiej niech starają się zrozumieć ich inicjatywę zgodną z nauką Kościoła. Młodsi zaś kapłani niech umieją uszanować wiek i doświadczenie starszych zasięgając ich rady i chętnie z nimi współpracując (DK 8). 293. Należy przywiązywać szczególną wagę do harmonijnego współżycia kapłanów pracujących w jednej parafii. Zapobiega to bowiem nie tylko zgubnemu zgorszeniu, ale stwarza także odpowiedniejsze warunki do spokojnej i owocnej pracy pasterskiej. Kapłani powinni zachować szczególną ostrożność w wyrażaniu ujemnych opinii o swoich współbraciach, zwłaszcza wobec osób świeckich. 294. Proboszcz winien wikariuszom okazywać miłość, życzliwie troszcząc się o stworzenie im odpowiednich warunków pracy, zamieszkanie w domu parafialnym i odpłatne wyżywienie, przy jednoczesnym sprawiedliwym wynagrodzeniu. Wikariusze zaś, szanując [oświadczenie i odpowiedzialność proboszcza, w jego osobie winni widzieć nie tylko swego przełożonego, ale także brata w kapłaństwie przyjaciela. 295. Kapłani pracujący wspólnie otoczą się opieką w razie choroby, a w niebezpieczeństwie śmierci zatroszczą się o udzielenie sakramentów. 296. Proboszcz, dając przykład sumiennego pełnienia swoich obowiązków, winien wikariuszom służyć radą, pomocą w trudnościach, popierać ich słuszną inicjatywę, zapewniać możliwość działania na określonych polach pracy duszpasterskiej. Plan prac pasterskich zawsze winien być omawiany wspólnie z wikariuszami. 297. Wikariusze winni być zawsze świadomi, że kierowniczą rolę w parafii odgrywa proboszcz. On jest bowiem przede wszystkim odpowiedzialny wobec biskupa za stan parafii; wikariusze zaś są jego pomocnikami. 298. Każdy wyjazd wikariusza poza parafię, ze względu na dobro pracy pasterskiej i wspólnotę życia kapłańskiego, winien być uzgodniony z proboszczem. 299. Ewentualne sprawy sporne między proboszczem i wikariuszami winny być załatwiane na drodze polubownego wyjaśnienia i uzgodnienia. Gdyby nie przyniosło to pożądanego rezultatu, należy odnieść się do dziekana, a ostatecznie do biskupa. 300. Specjalną troską konfratrów winni być otoczeni kapłani chorzy, niezdolni do pracy i emeryci. Opieką materialną należy otoczyć również księży pracujących na słabo uposażonych stanowiskach, wykorzystując specjalny fundusz przeznaczony na ten cel. Członkami Związku Kapłańskiego „Unitas” są wszyscy kapłani należący do diecezji. Kapłani ci, do czasu przejścia na emeryturę, winni opłacać składki, których wysokość określa walne zebranie, w porozumieniu z biskupem. 301. Każdy kapłan winien dbać o dobro duchowe prezbiterium diecezjalnego i dobrą opinię całego stanu duchownego. Stąd powinien spieszyć z pomocą – kapłanom błądzącym – przez modlitwę, życzliwą radę, a w razie potrzeby przez życzliwe upomnienie. Winni to czynić przede wszystkim bezpośredni przełożeni, koledzy i przyjaciele (DK 18). Gdyby upomnienia te nie odniosły skutku wówczas winien być powiadomiony dziekan, a po bezskutecznych jego zabiegach sam biskup. 302. Konieczne jest, aby wszyscy prezbiterzy tak diecezjalni, jak i zakonni wzajemnie się wspierali w pracach pasterskich, dając w ten sposób przykład prawdziwej miłości i zrozumienia dla potrzeb Kościoła (DK 8). 303. Do rozwoju i pogłębiania braterstwa wśród kapłanów w dużym stopniu przyczyniają się: a) zamieszkanie we wspólnym domu i wspólne stołowanie się, stąd też w parafii wszyscy kapłani winni mieszkać w domu parafialnym i stołować się na plebanii; b) wspólne spotkania kapłanów o charakterze koleżeńskim, duszpasterskim i modlitewnym. 304. Miłość braterska wymaga, aby kapłani okazywali życzliwe zainteresowanie losem kapłanów pozbawionych całkowicie lub częściowo prawa wykonywania funkcji kapłańskich. W takich kapłanach winno się podtrzymywać ufność w miłosierdzie Boże, zachęcać ich do usunięcia przyczyn takiego stanu oraz do przyjęcia w duchu pokuty postanowień Władzy diecezjalnej. Kapłanów odpadłych, w stosunku do których brak jest jakichkolwiek widoków na przywrócenie ich do obowiązków kapłańskich, należy również traktować z miłością braterską zachęcając ich, o ile to jest możliwe, do uporządkowania spraw wobec Boga i Kościoła. 305. Diecezjalny ojciec duchowny i dekanalni ojcowie duchowni winni chętnie służyć dyskretną pomocą kapłanom w sprawach dotyczących ich życia duchownego lub przy rozwiązywaniu konfliktów z konfratrami. 306. Pamięć o zmarłych konfratrach winna być wyrazem ścisłego braterstwa kapłanów. W diecezji lubelskiej po śmierci biskupa diecezjalnego, biskupa pomocniczego i kapłana każdy kapłan winien odprawić za zmarłego jedną mszę świętą. C. Stosunek kapłanów do osób świeckich 307. Biskupi, proboszczowie i mm kapłani powinni, po bratersku, pracować razem ze świeceniu w Kościele i dla Kościoła oraz specjalną troską otaczać świeckich w ich pracy apostolskiej (DA 25). 308. Sobór, podkreślając ważną rolę świeckich w Kościele zaleca kapłanom otoczyć ich troskliwy opieką duchową, aby uczynić z nich świadomych i godnych apostołów sprawy Bożej we wspólnocie kościelnej, w życiu rodzinnym i społecznym. „Ewangelia bowiem nie może zapuścić głębokich korzeni w umysłach, w życiu i pracy jakiegoś narodu bez czynnego udziału ludzi świeckich” (DM 21). Przedmiotem troski duszpasterskiej kapłanów winni być wszyscy świeccy przebywający na podległym mi terenie – zarówno stali mieszkańcy, jak i przybysze, osoby i wspólnoty, rodziny, młodzież, osoby chore i samotne, a szczególnie oddaleni od Kościoła i niewierzący. 309. Owocność apostolstwa świeckich zależy od ich ścisłego zjednoczenia z Chrystusem, a zjednoczenie to podtrzymuje czynny udział w liturgii i życiu sakramentalnym. Stąd tez kapłani winni ułatwić im zawsze dostęp do tych źródeł uświęcenia oraz gorliwie zająć się ich kierownictwem duchowym (KDK 16). 310. Zadaniem kapłanów jest wychowanie świeckich w szacunku i posłuszeństwie względem kompetentnej władzy, zwłaszcza w dziedzinie wiary i moralności. Kapłani uczynią to najskuteczniej, gdy sami spełniać będą swoje obowiązki w duchu wiaty, zgodnie z wymogami i zaleceniami swej władzy zwierzchniej. 311. We wszystkich sytuacjach w kościele, zakrystii, kancelarii parafialnej, na plebanii oraz przy załatwianiu różnych spraw kapłani winni zawsze odnosić się do wszystkich z miłością i należytym taktem. 312. Duszpasterze winni zadbać o sprawiedliwe i godziwe wynagrodzenie dla świeckich pracowników kościelnych (katecheta, organista, kościelny) oraz osób pracujących w gospodarstwie i na plebanii. 313. Duszpasterze powinni pouczać wiernych o przysługujących im w Kościele prawach i obowiązkach i kształtowali odpowiedzialność za sprawy Kościoła i Narodu. 314. Przy organizowaniu parafialnej opieki nad chorymi, ubogimi, rozbitymi rodzinami, osobami dotkniętymi nałogiem alkoholizmu, samotnymi, duszpasterze winni nawiązywać kontakt z opieką społeczną, służbą zdrowia oraz innymi osobami mogącymi oddawać usługi w staraniach o polepszenie doli nieszczęśliwym. 315. Ze względu na możliwość większego angażowania świeckich w sprawy kościelne, należy starać się o umożliwienie im zdobycia gruntowniejszego wykształcenia religijnego organizowanie: katechezy dla dorosłych, rekolekcji zamkniętych, bibliotek parafialnych, odpowiednich sympozjów, dobrze prowadzonych małych wspólnot (Kan. 229 § 2). 316. Synod zaleca kapłanom, aby szczególną opieką otoczyli tych, którzy odstąpili od praktyk sakramentalnych lub nawet odeszli od wiary. 317. Synod przypomina też wszystkim kapłanom i wiernym, że sprawa zjednoczenia Kościołów ma być ich wspólną troską. Kapłani mają uświadamiać wiernych o znaczeniu ekumenizmu i zachęcać ich do częstej prywatnej i publicznej modlitwy o jedność chrześcijan (DE 4). IV. Formacja seminaryjna 318. Służebne posługiwanie Ludowi Bożemu w kapłaństwie Chrystusowym wymaga odpowiedniego przygotowania do kapłaństwa. Formacja ta stanowi zespół oddziaływań wychowawczych i samowychowawczych zmierzających do nadania kandydatom do kapłaństwa odpowiedniej formacji bycia sługą Ewangelii. 319. U podstaw koncepcji formacji do kapłaństwa leżało zawsze odpowiednie zrozumienie tak roli i znaczenia samego kapłana, jak i jego posługiwania. 320. Problem właściwej formacji do kapłaństwa jest szczególną potrzebą naszych czasów. Przyczynił się do tego nowy kryzys tych wartości, które tkwią u podstaw idei kapłaństwa. Jest to kryzys przejawiający się na trojakiej płaszczyźnie: wiary, autorytetu władzy kościelnej oraz czystości. 321. Celem formacji do kapłaństwa winno być ukształtowanie w pełni dojrzałej osobowości przyszłego kapłana. Chodzi tu postawę ewangeliczną, której istotną treścią jest więź z Bogiem w ilości przez Jezusa Chrystusa w Duchu Świętym. 322. Przygotowanie do kapłaństwa obejmuje formację duchową, intelektualną, pastoralną i moralną. Formacja duchowa ma zmierzać do tego, aby alumni nauczyli ? „żyć według wzoru Ewangelii, umacniać się w wierze, nadziei miłości” (DFK 8), aby wyrobili w sobie ducha modlitwy a przez to, aby przyczyniali się do pozyskania wszystkich ludzi dla Chrystusa, duchowość bowiem kapłańska jest ze swej natury ewangeliczna, przez to misyjna. Przedmiotem wielkiej troski Kościoła jest również właściwa formacja intelektualna. Wynika to ze szczególnej sytuacji, w jakiej Kościół ma obecnie pełnić swą funkcję pastoralną. Zarówno bowiem świecie, jak i w samym Kościele zachodzą liczne przemiany, które wymagają właściwego naświetlenia intelektualnego, istnieje wzmożone zagrożenie wiary oraz wzrastają wymagania stawiane kapłanom ; środowiska duszpasterskiego. Formacja duszpasterska ma charakter nadrzędny i wiodący. Formacja moralna ma na celu wypracowanie takiej postawy, która gwarantowałaby właściwe, chętne i uporządkowane wypełnianie obowiązków kapłańskich, w poczuciu poszanowania wolności i zasad współpracy ze współbraćmi oraz ze świeckimi (por. DFK 11). Stąd tego rodzaju formacja ma wyrobić „to usposobienie ducha, dzięki któremu są [kapłani] zawsze gotowi szukać nie swej woli, ale Tego, który ich posłał” (DK 15). Ta formacja moralna jest szczególnie ważna i delikatna zarówno dla Kościoła w Polsce, jak i Kościoła lubelskiego. 323. Instytucją kształtującą osobowość kapłańską jest Wyższe Seminarium Duchowne. Zarówno właściwa praca i funkcjonowanie tej instytucji, jak również duch w niej panujący oraz oddziaływanie wychowawcze winny być przedmiotem szczególnej troski nie tylko biskupa diecezjalnego, wychowawców i profesorów, ale także całego prezbiterium lubelskiego i ogółu wiernych. 324. Szczególnie ważną sprawą dla Kościoła jest właściwa formacja chrześcijańska przyszłych kandydatów do kapłaństwa w rodzinie katolickiej. Należy w tym zakresie zatroszczyć się o należyte wykorzystanie środków, jakimi dysponuje Kościół w postaci liturgii oraz innych form oddziaływania. 325. W pracy formacyjnej alumnów należy stawiać jasne i stanowcze wymagania, chociażby groziła zbyt mała liczba tych, którzy mieliby dojść do kapłaństwa (DFK 63). Kleryków należy w pełni uświadamiać o ciężarach, jakie mają na siebie przyjąć. Należy ich przygotować do życia w celibacie kapłańskim, który wymaga wielu wyrzeczeń, a który powinni przyjmować „jako cenny dar Boży” (DFK 10). Środkami prowadzącymi do uzyskania pełnej formacji do kapłaństwa są „ćwiczenia pobożne zalecone czcigodnym zwyczajem Kościoła” (DFK 8), „zażyła i nieustanna łączność z Ojcem przez Syna Jego Jezusa w Duchu Świętym” (DFK 9), wierne rozważanie słowa Bożego, czynne uczestnictwo w świętych tajemnicach liturgii, a przede wszystkim w Eucharystii i modlitwie brewiarzowej (DFK 8), cześć i miłość do Najświętszej Maryi Panny, ćwiczenia duchowe oraz odpowiednie praktyki pastoralne. Cały program formacyjny w seminarium powinien być przepojony zamiłowaniem do pobożności i milczenia (DFK 11). V. Formacja kapłańska A. Formacja duchowa 326. Skuteczność posługi kapłańskiej w dużej mierze zależy od wartość? osobistej kapłana, od należytej jego formacji duchowej, która stale ma być pogłębiana i doskonalona. Najlepsza bowiem formacja duchowa wyniesiona z seminarium nie może wystarczyć kapłanowi na całe życie. 327. Każdy kapłan do pogłębienia swego życia duchowego winien chętnie wykorzystywać wszystkie środki uświęcenia zalecane przez Kościół, aby mógł zachować ducha żywej wiary, pokonywać wszelkie przeszkody zagrażające jego życiu duchowemu i stawać się z dnia na dzień lepszym narzędziem w służbie całego Ludu Bożego. 328 Modlitwa jest najskuteczniejszym środkiem do podtrzymywania rozwoju życia duchowego kapłana. Stąd każdy kapłan powinien nieustannie pielęgnować w sobie ducha modlitwy przez stałe pragnienie podnoszenia myśli do Boga i jednoczenie się z Nim. Z takim nastawieniem winien być odmawiany też brewiarz, przy dokładnym zachowaniu przepisów liturgicznych (kan. 276 § 2 n. 3). „Ponieważ celem brewiarza jest uświęcenie dnia, tradycyjny układ godzin należy odnowić w ten sposób, aby w miarę możliwości godziny odpowiadały porom dnia” (KL 88). 329. Kapłani, celem pogłębienia swego życia duchowego, winni nie tylko chętnie brać udział w corocznych trzydniowych rekolekcjach zamkniętych, lecz także we wspólnych miesięcznych adoracjach kapłańskich organizowanych przez dziekana w porozumieniu z dekanalnym ojcem duchownym. 330. Kapłani, zgodnie z zaleceniem prawa kanonicznego, powinni częściej korzystać z sakramentu pokuty (kan. 276 § 2 n. 5). 331. Wskazane jest tworzenie kapłańskich grup modlitewnych i należenie do stowarzyszeń kapłańskich zalecanych przez Władzę kościelną mających na celu wyrobienie duchowe i dokształcanie teologiczne (kan. 278 § 2). Godną zalecenia jest też wzajemna modlitwa kapłanów za siebie. 332. Należy popierać wspólne spotkania kapłańskie o charakterze koleżeńskim z okazji imienin, rocznicy święceń lub jubileuszów kapłańskich wykorzystując te okazje do podkreślenia wielkiego daru kapłaństwa i do budzenia wdzięczności Bogu za dar powołania kapłańskiego. Każda rocznica własnych święceń winna być też wykorzystywana do pogłębienia swego życia wewnętrznego. 333. Kapłan powinien chętnie utrzymywać żywe kontakty z innymi kapłanami. Przy kontaktach ze świeckimi kapłan winien pamiętać zawsze o swej godności kapłańskiej oraz o tym, że swoim zachowaniem ma ich budować. Kapłan winien zachować roztropność zwłaszcza w kontaktach z kobietami, unikając zawsze wszelkiej poufałości. Do posługi domowej winien angażować tylko starsze i cieszące się dobrą opinią niewiasty, by uniknąć jakichkolwiek podejrzeń (kan, 277 § 2). 334. Kapłanom nie wolno zapisywać się do żadnych organizacji lub stowarzyszeń świeckich, ani przyjmować świeckich urzędów bez uprzedniego zezwolenia biskupa (kan. 278 § 3; 285 § 3). Bez zezwolenia własnego ordynariusza nie wolno też kapłanom ręczyć za kogoś w sprawach materialnych nawet swoim własnym majątkiem, żyrować weksli, ani też przyjmować i zatrzymywać depozytów pieniężnych lub innych wartości (kan. 285 § 4). 335. Kapłan doceniając kościelną tradycję stroju kapłańskiego (kan. 284) cieszącego się u nas zawsze wielkim szacunkiem wiernych, powinien pamiętać, że sutanna jest strojem, którego kapłan winien używać przy spełnianiu funkcji liturgicznych i duszpasterskich, a także ilekroć występuje w charakterze urzędowym. Używając innego stroju, kapłan winien zawsze dbać o to, aby to był strój ciemny z koloratką. 336. Każdy kapłan diecezjalny winien sporządzić testament w formie przewidzianej przez prawo cywilne. W testamencie, aktualizowanym w miarę potrzeby kapłan winien pamiętać o celach kościelnych, a zwłaszcza o potrzebach seminarium duchownego, parafii, w której pracował oraz ubogich (kan. 282 § 2). Testament winien być sporządzony w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, z których jeden ma być złożony w Kurii Diecezjalnej. B. Formacja intelektualna. 337. Formacja intelektualna duchowieństwa jest kontynuacją formacji umysłowej, jaką otrzymują seminarzyści w okresie przygotowania się do przyjęcia święceń kapłańskich. Życzeniem Kościoła jest, by po ukończeniu seminarium formacja duchowieństwa była kontynuowana. Oczywistością jest konieczność nieustannego kształcenia się kapłana wobec stałego rozwoju teologii i innych nauk. 338. Formacja intelektualna duchowieństwa winna obejmować w szerokim rozumieniu współczesne osiągnięcia nauk teologicznych i świeckich. W formacji intelektualnej duchowieństwa należy uwzględniać specyficzne potrzeby przyszłej pracy z grupami szeroko rozumianej inteligencji – służba zdrowia, twórcy i pisarze, młodzież oraz z grupami nieformalnymi. Konieczne jest pogłębienie kompetencji w zakresie problematyki rodziny, nałogów społecznych itd. Jednakże w takiej specjalizacji należy zachować zawsze ducha uniwersalizmu kościelnego, polegającego na świadomości i jedności Kościoła w różnorodności życia poszczególnych jego członków. Urzeczywistnienie tego uniwersalizmu wymaga mocnego osadzenia we wspólnocie ogólnokościelnej, a zarazem wrastania we wspólnotę parafialną i diecezjalną. 339. W formacji intelektualnej ważną rolę odgrywa lektura książek i czasopism wybranej dziedziny wiedzy, udział w dyskusjach oraz właściwe wykorzystanie środków społecznego przekazu. W ramach formacji organizowanej środkami, które należy wykorzystać, są: a) udział w kursach i konferencjach naukowych; b) uczestniczenie w studium pastoralnym na KUL; c) uczestnictwo w spontanicznie zorganizowanych kołach i grupach samokształceniowych; d) wyjazdy do innych ośrodków krajowych czy zagranicznych celem zapoznania się z wybranymi formami pracy duszpasterskiej; e) studia specjalistyczne na wybranych kierunkach, odbywane w uczelniach wyższych. C. Formacja pastoralna 340. Podobnie jak formacja duchowa i intelektualna, formacja pastoralna winna być w życiu kapłana stale doskonalona, zwłaszcza, gdy chodzi o kapłanów pracujących w duszpasterstwie. 341. Ciągłego doskonalenia formacji pastoralnej kapłana wymaga nie tylko powszechny rozwój oświaty i wykształcenia wiernych, ale także warunki, w jakich żyje dzisiejszy człowiek. Aby w tej sytuacji praca kapłana mogła być bardziej skuteczna musi on być dobrze zorientowany w osiągnięciach i kierunkach nauki. Dotyczy to zwłaszcza studium współczesnej teologii pastoralnej, psychologii i socjologii religijnej, które uzdalniają duszpasterza do lepszego zrozumienia człowieka i jego duchowych potrzeb, a tym samym do stosowania bardziej skutecznych metod w pracy duszpasterskiej. 342. Konieczną rzeczą dla duszpasterza jest poznanie różnych nowoczesnych metod pasterzowania stosowanych zarówno w duszpasterstwie ogólnym, jak i specjalistycznym. Zdobycie wiadomości w tym względzie winny ułatwić kapłanowi przede wszystkim specjalne instytuty pastoralne, kursy, sympozja i kongresy poświęcone duszpasterstwu. 343. W pierwszym roku kapłaństwa, wszyscy neoprezbiterzy winni spotkać się cztery razy pod kierunkiem diecezjalnego ojca duchownego, aby omówić problemy duszpasterskie, podzielić się swoimi trudnościami i osiągnięciami. 344. Należy dążyć do tego, aby każdy kapłan przeznaczony do pracy duszpasterskiej ukończył Instytut Pastoralny na KUL. 345. Kapłani pracujący w duszpasterstwie wiele korzyści mogą odnieść z dokładnego zapoznania się i sumiennego przestrzegania obowiązującego programu duszpasterskiego Episkopatu i dyrektyw władzy diecezjalnej, przekazywanych zwykle przez dziekanów i omawianych na konferencjach dekanalnych, w których kapłani ci mają obowiązek uczestniczyć. 346. Otwarta postawa kapłana wobec ludzi świeckich i częsty z nimi dialog może w dużym stopniu ułatwić kapłanowi po-, znanie środowiska swej pracy, co z kolei pozwala mu łatwiej trafić do dusz osób powierzonych jego pieczy duszpasterskiej. „Nasza praca duszpasterska domaga się tego, abyśmy byli blisko ludzi i wszystkich ludzkich spraw, czy to będą sprawy osobiste, czy rodzinne, czy społeczne – ale byśmy byli blisko tych wszystkich spraw po kapłańsku” (List Jana Pawła II do kapłanów z 1979 r., n. 7). VI. Troska o powołania kapłańskie 347. Powołanie kapłańskie, zakonne i misyjne jest łaską, specjalnym wezwaniem skierowanym przez Chrystusa do konkretnej osoby, by poświęciła się całkowicie i wyłącznie służbie Bożej w Kościele. Uświadomienie sobie tej łaski i jej rozwój uzależnione są od poziomu duchowego życia wspólnot kościelnych: rodzinnej, parafialnej, kapłańskiej czy zakonnej. Bogate życie duchowe i apostolskie rodzin parafii, kapłanów stanowi podatny grunt dla rozwoju łaski powołania, zaś życie duchowe nie pogłębione lub wyniszczone przez egoizm, materializm praktyczny i postawę konsumpcyjną utrudnia lub wręcz uniemożliwia rozwój łaski powołania. Wezwanie Chrystusa „Żniwo jest wielkie, ale robotników mało. Proście zatem Pana żniwa, aby wyprawił robotników na swoje żniwo” (Mt 9, 37-38) jest ciągle aktualne i jest wezwaniem skierowanym do całego Kościoła, aby się troszczył o budzenie powołań. Zasadnicza rola w dziele budzenia powołań przypada rodzinom, duszpasterzom, seminarium, wychowawcom. Troską o powołania do służby Kościołowi powinny być też objętne osoby świeckie mogące pełnić obowiązki katechetów i organistów. 348. Rodziny chrześcijańskie, „jeśli są ożywione duchem wiary, miłości i pobożności stają się jakby pierwszym seminarium” (DFK 2). Rodzice bowiem, którzy są dla swych dzieci pierwszymi głosicielami wiary i wychowawcami oraz pomagają im w rozpoznawaniu i wyborze drogi życiowej, winni pielęgnować z wielką troskliwością odkryte w nich powołanie do służby Bożej (DA 11). Dusz pasterstwo rodzin, budząc w nich ducha wiary i ofiarnej miłości, winno uwrażliwić je także na sprawy powołania. 349. Wpływ kapłanów na budzenie powołań wyraża się przede wszystkim w świadectwie życia kapłańskiego przeżywanego radośnie, pracowicie, z miłością pasterską i w braterstwie kapłańskim (DFK 2). Z tym świadectwem winno być złączone stałe i usilne oddziaływanie duszpasterskie mające na celu budzenie powołań do służby Bożej. Należy to do istoty kapłańskiej służby. 350. Duszpasterstwo parafialne może przyczyniać się do budzenia powołań w wieloraki sposób: a) na pierwszym miejscu należy postawić modlitwę o powołania. Mogą być jej poświęcone: pierwszy czwartek lub pierwsza sobota miesiąca, Światowy Dzień Powołań; b) prowadzenie w parafii Dzieła Budzenia Powołań złożonego z ludzi dobrej woli modlących się codziennie o powołania w parafii i diecezji (np. przez członków Kół Żywego Różańca); c) dobrze prowadzone i otoczone troskliwą opieką duszpasterską zespoły ministranckie, schole, małe wspólnoty, grupy modlitw; d) katecheza, homilie, konferencje dla młodzieży co pewien czas powinny dotykać problemów kapłaństwa i powołań; e) uroczystości prymicyjne i jubileuszowe kapłańskie w parafii winny być organizowane z myślą o nowych powołaniach; f) osobisty kontakt duszpasterza, kierownictwo duchowe, skierowanie na rekolekcje zamknięte, na odpowiednie dni skupienia mogą pomóc osobom przejawiającym oznaki powołania w uświadomieniu sobie i zaakceptowaniu tej łaski. 351. Sprawą powołań zainteresowane jest w sposób szczególny seminarium duchowne. Jego zadaniem jest pomaganie kandydatom do kapłaństwa w rozpoznawaniu, rozwijaniu i utwierdzaniu powołania przez odpowiednią formację seminaryjną (kań. 243-244). Podstawową rolę odgrywa tu atmosfera jedności, braterstwa i współpracy między wychowawcami, profesorami i alumnami (DFK 5-6). Seminarium ponadto winno uczestniczyć w diecezjalnej akcji budzenia powołań przez: a) modlitwy o powołania; b) organizowanie tzw. niedziel kleryckich – wyjazdów do innych parafii, zespołów śpiewaczych z wychowawcami, aby tam uczestniczyć w dniu modlitwy o powołania kapłańskie; c) organizowanie powołaniowych dni skupienia dla chłopców delegowanych przez parafie; d) radośnie przeżywane przez alumnów powołanie wyrażane spontanicznie w środowisku koleżeńskim, parafialnym, w czasie różnorodnych spotkań duszpasterskich czy apostolskich. 352. Duszpasterstwem powołań w diecezji kieruje Referat Powołań przy Wydziale Duszpasterstwa Kurii Diecezjalnej. Do zakresu jego zadań należą: a) inspirowanie prac i dostarczanie odpowiednich informacji i materiałów pomocniczych dla parafialnego duszpasterstwa powołań; b) organizowanie rekolekcji powołaniowych dla młodzieży i czuwanie, by każde młodzieżowe rekolekcje zamknięte uwzględniały także problem powołania do służby Bożej; c) kontakt z Jasnogórskim Ośrodkiem Powołań; d) kontakt z referatami powołaniowymi innych diecezji w celu wymiany doświadczeń.
