Świeccy 1 Rozdział szósty APOSTOLAT ŚWIECKICH I. Założenia teologiczne 389. Wspólnota wiernych naszej diecezji podejmuje trud odnowy i pogłębienia życia chrześcijańskiego w naszym Kościele lokalnym. Wypełnienie tych zadań wymaga szerszego niż dotychczas zaangażowania katolików świeckich, ponieważ – jak mówi Sobór Watykański II – „bardzo ważną rolę odgrywają i na szczególną opiekę zasługują świeccy, to znaczy ci chrześcijanie, którzy włączeni w Chrystusa przez chrzest, żyją w świecie” (DM 15). 390. Katolicy świeccy zrealizują swoje życiowe powołanie, jeśli, odnajdując swe prawdziwe miejsce w życiu Kościoła, włączą się w głoszenie i ukazywanie światu drogi zbawienia. Umocnieni zaś łaską Bożą, będą mogli w pełniejszy sposób odczytywać swe zadania wobec świata, stając się tym samym „solą dla ziemi” i „światłem świata” (por. Mt 5, 13-14). A. Uczestnictwo katolików świeckich w zbawczym posłannictwie Kościoła 391. Kluczem do zrozumienia uczestnictwa każdego chrześcijanina w życiu i posłannictwie Kościoła jest prawda o tym, że we wspólnocie swojego Kościoła Chrystus jednoczy się z każdym z nas, a zarazem my wszyscy zjednoczeni jesteśmy z Nim (por. Kol. l, 27; J 15, 3; por. także KK 22; RH 8). Płynie z tego wniosek, że życie każdego katolika ma być znakiem obecności Chrystusa w nim. To zjednoczenie z Chrystusem objawia się przede wszystkim w ciągle pogłębiającym się otwarciu na życie we wspólnocie wiary i miłości. 392. Włączenie w chrześcijańskie życie dokonuje się w Kościele na drodze sakramentalnej, przede wszystkim przez chrzest (por. KK 11). Od dnia, kiedy człowiek poprzez ten sakrament spotyka się z Chrystusem całe jego życie zostaje włączone w życie Kościoła, a łaska Boża, którą wówczas otrzymuje wyznacza mu jego podstawowe zadania i wspiera wszystkie jego dobre poczynania. Chrzest rodzi też w chrześcijaninie poczucie wspólnoty rodzinnej w odniesieniu do całego Kościoła, a tym samym do otwarcia się na drugiego człowieka (por. Rz 12, 1-3). Każdy ochrzczony wie, że jego życie zależy od ofiary życia i śmierci Chrystusa i uznaje tym samym, że jest wezwany do pełnego daru ze swego życia, do coraz doskonalszego oddania siebie Bogu, do jawnego świadczenia o swojej wierze. 393. Sakrament bierzmowania jest pogłębieniem i umocnieniem tego, co niesie sakrament chrztu dla każdego wierzącego. Wszyscy bierzmowani uczestniczą w apostolskich zadaniach Kościoła przede wszystkim jako świadkowie Chrystusa, albowiem przez dar Ducha Świętego stają się zdolni do świadczenia o Nim „aż po krańce ziemi” (por. Dz l, 5-8). Życie katolika winno być nieustannym dawaniem świadectwa swej wiary, nadziei i miłości. Z przyjęcia sakramentu bierzmowania wypływa jednocześnie zadanie uświęcenia siebie i świata. Chrystus złożył siebie samego w ofierze za zbawienie całego świata, stąd też i wszyscy chrześcijanie -uświęceni w Chrystusie – powinni tak poświęcić się w wypełnieniu swoich zadań w świecie, by ukazać obecność Chrystusa i Kościoła we wszystkich wymiarach życia. 394. Człowiek włączony przez chrzest i bierzmowanie w życie Kościoła i ubogacony darami wiary, nadziei i miłości, które nieustannie powinien w życiu swym rozwijać, staje się uczestnikiem powszechnego kapłaństwa, czyli aktywnym uczestnikiem Chrystusowego dzieła zbawienia. Całe życie chrześcijanina, wszystkie jego czyny, wszelkie trudy i cierpienia, przeżywane w łączności z Chrystusem, mają wartość duchowych ofiar. Świeccy, powołani do udziału w funkcji prorockiej Chrystusa, mają świadczyć o Ewangelii słowem i życiem chrześcijańskim (por. Mt 5, 15-16). Uczestnicząc w funkcji królewskiej winni się starać o zgodny z nauką Chrystusa rozwój spraw doczesnych. 395. Obok powszechnego powołania do apostolstwa, katolicy świeccy mogą być wezwani do szczególnych zadań w oparciu o specjalne dary Ducha Świętego, czyli charyzmaty. „Z przyjęcia tych charyzmatów, nawet zwyczajnych, rodzi się dla każdego wierzącego prawo i obowiązek używania ich w Kościele i świecie dla dobra ludzi i budowania Kościoła, w wolności Ducha Świętego, »który wionie tam, gdzie chce« (J 3, 8), a zarazem w zjednoczeniu z braćmi w Chrystusie, zwłaszcza ze swymi pasterzami, do których należy wydawanie sadu o prawdziwej naturze tych darów i należnym ich używaniu” (DA 3). Dary Ducha Świętego mają zawsze służyć wspólnocie, a sprawdzianem ich autentyczności jest ich owocność w budowaniu jedności Ludu Bożego. B. Świeccy katolicy wobec świata 396. Apostolska działalność Kościoła i wszystkich jego członków powinna zmierzać nade wszystko do „ukazania światu słowem i czynem ewangelicznego orędzia Chrystusa i do udzielenia mu Jego łaski” (DA 6). W tej misji Kościoła doskonale łączą się i uzupełniają wzajemnie posługiwanie duszpasterskie i apostolstwo świeckich. O ile posługa duszpasterska dokonuje się w zasadzie w ramach wspólnoty wierzących i obejmuje zazwyczaj tych, którzy przynajmniej w jakimś stopniu przynależą do Chrystusa oraz tych, którzy wyrażają pragnienie zbliżenia się do Niego, o tyle apostolstwo katolików świeckich, z tej racji, że żyją oni w świecie, powinno docierać do wszystkich, czyli nawet do tych, którzy są z dala od Chrystusa i Kościoła. 397. U podstaw pełnego zaangażowania się w życie i budowanie świata leży właściwe zrozumienie, czym jest ten świat w życiu chrześcijanina. Jest to przede wszystkim świat ludzi, a więc społeczność, wspólnota osób. Stąd pierwszorzędnym zadaniem katolików świeckich wobec świata jest budowanie wspólnoty międzyludzkiej w oparciu o naukę Chrystusa przekazywaną przez Kościół, a szczególnie na zasadzie dobra wspólnego (por. KDK 26), sprawiedliwości, miłości i solidarności, na uszanowaniu fundamentalnych praw osoby (por. KDK 27) oraz na uznaniu równości między ludźmi (por. KDK 29). 398. Wszelkie działanie apostolskie winno mieć na celu czynną miłość, która w najpełniejszy sposób odsłania przed ludźmi istotę naszej przynależności do Chrystusa. Przykazanie miłości bliźniego ubogacił Zbawiciel przez utożsamienie się z braćmi w myśl słów: „Co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili” (Mt 25, 40). Chrystus uczynił także z przykazania miłości znak rozpoznawczy dla swoich uczniów: „Po tym wszyscy poznają, żeście uczniami moimi, jeśli będziecie się wzajemnie miłowali” (J 13, 35). Pełne działanie apostolskie obejmuje więc także działalność charytatywną, w której świeccy znajdują dla siebie wiele miejsca. 399. Nie można mówić jednak o prawdziwej miłości w życiu społecznym bez spełnienia podstawowych wymogów sprawiedliwości. Dlatego do istotnych zadań katolików świeckich należy włączenie się we wszelkie poczynania społeczne, które mają na celu bardziej sprawiedliwe, bardziej godziwe dla każdego warunki życia. W tego rodzaju aktywności na rzecz sprawiedliwości w życiu społecznym, na wszystkich jego szczeblach, katolicy świeccy są zobowiązani kierować się społecznym nauczaniem Kościoła. 400. Świeccy katolicy powinni widzieć potrzebę zaangażowania w budowanie coraz lepszego świata i w prowadzenie całego stworzenia do Boga. W spełnianiu tej swoje misji świeccy powinni czuwać, by zdobywanie i posiadanie świata nie stało się przeszkodą w ich dialogu z Bogiem i braćmi oraz w ich osobistym rozwoju. Stąd katolicy świeccy przyjmujący na siebie obowiązek zaangażowania w świecie nie chcą żyć według obyczajów tego świata, ale według Ewangelii, pomni na słowa Chrystusa: „Oni nie są ze świata, jak i Ja nie jestem ze świata” (J 17, 16; por. ES nr 61-63). 401. Zaangażowanie w świecie doczesnym nie może jednak prowadzić do zagubienia własnego ducha. Zawsze powinno być zachowane pierwszeństwo osoby w stosunku do rzeczy, ducha wobec materii, etyki przed techniką i miłosierdzia przed sprawiedliwością. Albowiem „człowiek nie może zrezygnować z siebie, ze swojego właściwego miejsca w świecie widzialnym, nie może stać się niewolnikiem rzeczy” (RH nr 16). 402. Apostolstwo katolików świeckich ma więc na celu przepajanie i doskonalenie duchem ewangelicznym porządku spraw doczesnych – takich, jak np.: dobra osobiste, dobra kulturalne, sprawy gospodarcze, zajęcia zawodowe i instytucje publiczne – w poszukiwaniu pełnej realizacji swego życiowego powołania. Chodzi przede wszystkim o to, by chrześcijanie sobie i innym przypominali i ukazywali prawdziwą hierarchię dóbr duchowych i materialnych, zgodnie ze słowami Chrystusa: „Bo cóż za korzyść ma człowiek, jeśli cały świat zyska, a siebie zatraci, lub szkodę poniesie” (Łk 9, 25). 403. Katolicy świeccy w swoim zaangażowaniu w świecie doczesnym są od urodzenia zakorzenieni w społeczności, czyli we wspólnocie rodzinnej, parafialnej, zawodowej, narodowej itp. Ten społeczny wymiar działania w świecie objawia się na wielu płaszczyznach. Przede wszystkim jest to przyjęcie dziedzictwa pokoleń – nie tylko dorobku materialnego, ale także zasobu doświadczeń społeczno-kulturalnych. Zaangażowanie w świat rodzi nowe wspólnoty, albowiem wówczas człowiek uznaje własną niewystarczalność oraz potrzebę współpracy. Należy pamiętać, że i sam świat ma charakter społeczny – nie jest i nie może stać się własnością określonej jednostki, czy grupy. 404. W swoim działaniu na rzecz budowania i przemiany świata katolicy świeccy pamiętają, że świat ten wespół z człowiekiem jest poddany słabości i grzechowi. Dlatego prawdziwe budowanie tego świata jest jednocześnie przywracaniem go Chrystusowi (por. KDK 37). Chrystus ukazując ten wymiar człowieka i świata, a zarazem objawiając ostateczne przeznaczenie wybawionego z grzechu człowieka, ożywia, oczyszcza i umacnia wszelką działalność ludzką w świecie, aby świat stał się bardziej ludzkim i bardziej Chrystusowym (KDK 38-39; RH nr 8). 405. Każdy katolik świecki powinien odnaleźć dla siebie taki rodzaj zaangażowania w świecie, który odpowiadałby jego życiowemu powołaniu i zdolnościom. W rezultacie osiągnie on pełniejsze zjednoczenie z Chrystusem Zbawicielem i przyniesie wiele owoców, gdy nadejdzie czas rozliczenia z otrzymanych od Boga talentów (por. J 15, l, nn.; Łk 19, 11-27). Codzienne życie dostarcza katolikom świeckim niezliczonych okazji do przeróżnego apostołowania w świecie. Ogromną rolę odgrywa tutaj dar mądrości chrześcijańskiej, czyli roztropności, która nie jest jednak roztropnością „tego świata”, ale umiejętnością patrzenia niejako oczyma Chrystusa, przez pryzmat Ewangelii, na otaczającą rzeczywistość. 406. Budowanie prawdziwej wspólnoty międzyludzkiej i umiejętność budowania tego świata wymaga od każdego katolika wiele odwagi i męstwa ze względu na trudności, jakie stają na tej drodze. Może się więc zdarzyć, że obrona prawdziwych wartości, ich ocalenie w życiu społecznym będzie w poszczególnych przypadkach równoznaczna z mężnym świadczeniem prowadzącym do przyjęcia cierpienia, a nawet ofiary ze swego życia. 407. Trzeba podkreślić, że apostolska działalność katolików świeckich skierowana czy to do wewnątrz Kościoła, czy też do świata jest zawsze ściśle związana z całym Kościołem i stanowi dopełnienie apostolskiej posługi pasterzy. „Świeccy bowiem, ożywieni duchem prawdziwie apostolskim, uzupełniają to, czego nie dostaje ich braciom i pokrzepiają ducha zarówno pasterzy, jak i reszty wiernego ludu (por. l Kor 26, 17, 18), na wzór owych mężów i niewiast, którzy wspomagali Pawła w głoszeniu Ewangelii (por. Dz 18, 18-26; Rz 16, 3). Oni bowiem czerpiąc siły z czynnego udziału w życiu liturgicznym swojej wspólnoty, gorliwie uczestniczą w jej pracach apostolskich” (DA 10). Tylko pełna i prawdziwa współpraca wszystkich członków Kościoła może ukazać wszystkie wymiary apostolskiego posłannictwa Kościoła w świecie i dla świata. II. Świeccy w życiu i pracy Kościoła lubelskiego 408. Konfrontacja otwartych przez sobór możliwości apostolskiej pracy świeckich z potrzebami diecezji lubelskiej skłania do tego, by formułować propozycje ukazujące sposoby bardziej skutecznej pracy świeckich dla rozwoju Królestwa Bożego, zwłaszcza w odniesieniu do lokalnego Kościoła lubelskiego. A. Wspólnota liturgiczna 409. Kościół jako głosiciel Ewangelii zaczyna swe dzieło od ewangelizowania samego siebie (EN 15, n. 25). Chodzi zatem o budowanie i uświęcanie Kościoła, które dokonuje się we wspólnotach. Na pierwszym miejscu wymienić tu należy wspólnotę liturgiczną, która otrzymuje swój najpełniejszy wyraz na zgromadzeniu eucharystycznym. Dopełnieniem i przedłużeniem życia wspólnotowego jest korzystanie z sakramentów Kościoła oraz nadawanie chrześcijańskiego wyrazu dniom świątecznym i niedzieli. B. Wspólnoty życia i formacji chrześcijańskiej 410. Budowanie i uświęcanie Kościoła dokonuje się nie tylko we wspólnocie liturgicznej. Niezastąpioną rolę pełnią rodzina i parafia, a także formacyjne kręgi religijne, zwłaszcza młodzieżowe. Wszystko to uzupełnia i udoskonala samodzielna inicjatywa apostolska. 1. Rodzina 411. Miłość małżeńska, uświęcona sakramentem, pozostaje niezłomnie wierna fizycznie i duchowo w doli i niedoli. Czerpiąc z mocy ludzkich i boskich, miłość ta przenika całe życie małżonków i prowadzi do wzajemnego oddania się sobie. Miłość małżeńska wymaga jednak stałego wzajemnego budowania i odbudowywania; brak takiej postawy choćby u jednego z małżonków może prowadzić do rozpadu małżeństwa. 412. Rodzice jako przekaziciele życia są w najwyższym stopniu zobowiązani do wychowania potomstwa. Zadania tych pierwszych i najważniejszych wychowawców nie można niczym zastąpić. Stworzona przez rodziców atmosfera domowa, przepojona miłością i szacunkiem do Boga i ludzi, jest niezbędna do osobistego i społecznego wychowania dzieci. Godni szczególnego uznania są tacy małżonkowie, którzy kierując się roztropnie wspólnym namysłem, podejmują wychowanie liczniejszego potomstwa. 413. Przekazywanie życia i wychowanie potomstwa stanowi najważniejszą misję małżonków, naturalny cel małżeństwa i tytuł jego chluby – gdyż jest udziałem w akcie stwórczym Boga i wykonaniem Jego polecenia. 414. Bez ważnych racji nie należy odkładać decyzji przyjęcia potomstwa. Jeżeli jednak małżonkowie uznają w sposób odpowiedzialny wobec Boga i Kościoła, że mają słuszne powody do ograniczenia poczęć, wtedy mogą stosować naturalną ich regulację. Zachowują w ten sposób możliwość zjednoczenia małżeństwa, które służy podtrzymywaniu i pogłębianiu wzajemnej miłości. Nie wolno nie tylko zabijać dzieci nie narodzonych, lecz także współdziałać z tym, nawet poprzez milczącą akceptację. 415. Rodzina trwa jako wspólnota i zachowuje swą wartość nawet wtedy, gdy brakuje pożądanego potomstwa. Małżeństwo bezdzietne w sposób niezawiniony, dokumentuje swą postawę ludzką i chrześcijańską m.in. przez świadomą i odpowiedzialną adopcję dziecka. Czyn taki należy w pewnych warunkach uznawać za moralny obowiązek bezdzietnych małżonków. 416. Rodzina jest najlepszą szkołą, w której dzieci uczą się własnego życia małżeńskiego i rodzinnego w przyszłości. Jest zatem powinnością rodziców i opiekunów, by dla młodych stali się przewodnikami w dziele zakładania rodziny. Decydujące znaczenie ma tu wzrastanie w rodzinnej atmosferze życzliwości, zrozumienia, współodpowiedzialności i różnych objawów miłości. W takiej atmosferze odniosą też skutek roztropne rady rodziców udzielane dzieciom. 417. Dzieci, ze swej strony, przyczyniają się do uświęcenia rodziców, odpłacając się wdzięcznością, szacunkiem i zaufaniem, a także wsparciem duchowym i materialnym w przeciwnościach życia, osamotnieniu i starości. Czasem zmuszają też rodziców do bolesnych, długotrwałych ofiar np. z powodu swych upośledzeń fizycznych, umysłowych czy nawet moralnych. 418. Każdy wiek, a zwłaszcza podeszły, winien być naznaczony nadprzyrodzoną nadzieją, która nadchodzący koniec życia przemienia w ufne oczekiwanie na przejście do życia doskonalszego. Człowiek jest bowiem w życiu ziemskim pielgrzymem zdążającym wytrwale do domu Ojca. 419. Rodzina jest szkołą miłości, a miłość objawia się w czynach. Należy więc zwalczać egoizm i otwierać rodzinę na potrzeby innych ludzi. Szczególnie ważne i cenne jest uwrażliwienie na potrzeby starszych i chorych członków rodziny, osób samotnych oraz osób upośledzonych fizycznie czy psychicznie. Apelując o gotowość działania także poza własną rodziną, poleca się uwadze następujące sprawy: - pomoc rodzinom wielodzietnym; - pomoc rodzinom mającym na utrzymaniu chorych, zwłaszcza cierpiących chronicznie; - współdziałanie w podtrzymywaniu więzi międzyrodzinnych; - pomoc młodym małżeństwom; - szczególną troskę o rodziny rozbite, zagrożone alkoholizmem, samotne matki, dzieci niepożądane i porzucone, małżeństwa cywilne, kobiety w ciąży itd.; - włączenie się ludzi (do tego przygotowanych) w prace poradnictwa rodzinnego, zwłaszcza z kandydatami do sakramentu małżeństwa. 420. Rodzina jako naturalna i podstawowa komórka społeczna stanowi dla chrześcijanina „Kościół domowy”. W domu katolickim wisi krzyż; jest miejsce na Pismo Święte, książki do nabożeństwa, różaniec itd. Życie w duchu rad ewangelicznych – czystości, ubóstwa i posłuszeństwa – daje podstawy ładu religijnego. Małżonkowie związani są ze sobą na dobre i złe specjalnym sakramentem, pełnią swoistą misję, która obejmuje przede wszystkim: - troskę wzajemną o wspólne zbawienie; - przekazywanie dziedzictwa wiary przez religijne wychowanie dzieci, z czym wiąże się m.in.: katechizacja, pielęgnowanie powołań kapłańskich i zakonnych 421. Polska tradycja rodzinna ma zabarwienie chrześcijańskie. Obrzędy i zwyczaje skupiają się wokół dwu centralnych wydarzeń roku liturgicznego – Bożego Narodzenia i Tajemnicy Paschalnej. Synod apeluje o podtrzymanie i upowszechnianie zarówno na wsi, jak i w mieście obrzędów i zwyczajów chrześcijańskich. 422. Należy pracować nad utrzymaniem tradycji religijnych w rodzinach. Dotyczy to przede wszystkim tradycji powstałych na tle roku liturgicznego (religijna forma życzeń świątecznych, przesyłanie kartek o tematyce religijnej itp.). Wielkie znaczenie ma zawsze ogólna atmosfera domu, którą tworzą: - wspólna, możliwie codzienna modlitwa (pacierz, różaniec, Anioł Pański itd.); - świętowanie niedziel i świąt jako dni Pańskich, a więc uwzględnienie uczestnictwa we mszy św., powstrzymanie się od ciężkiej pracy, przeznaczenie czasu wolnego na lekturę Pisma Świętego, prasy i książek religijnych, wspólnego przebywania w gronie rodzinnym i sąsiedzkim, prowadzenia dyskusji problemowych i rozmów z dziećmi itd. 423. W naszej tradycji kulturowej mieszczą się pewne gesty i znaki, które wyrażają ciągłość i jedność myślenia i działania. Należy podtrzymywać i upowszechniać: - zdejmowanie nakrycia głowy (mężczyźni) i wykonywanie znaku krzyża (kobiety) przed kościołem, figurą, krzyżem przydrożnym, świętym obrazem itd.; - przyklękanie przed Najświętszym Sakramentem niesionym także poza kościołem; - poświęcanie symboli religijnych (obrazy, gromnice, modlitewniki, różańce, krzyże, medaliki itp.) i rzeczy materialnych codziennego użytku (mieszkania, narzędzia pracy, pojazdy itd.); - pozdrawianie się wezwaniem: „Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus”, „Szczęść Boże”, „Boże dopomóż”, „Chrystus zmartwychwstał” itp. 424. Chrześcijańska tradycja poleca także dbać o takie symbole materialne, jak: krzyże, figury przydrożne, kościelne chorągwie stanowe i zawodowe, ołtarzyki domowe, światło przy obrazach, krzyżyki i medaliki noszone na szyi itd. 425. Wobec planowego tłumienia i usuwania tradycji religijnej w naszym kraju a zastępowanie jej tzw. obrzędowością świecką (śluby i pogrzeby świeckie, uroczyste nadawanie dzieciom imion w USC itd.), sprawą wszystkich wiernych, zwłaszcza świeckich, jest nasycanie tradycyjnych obrzędów, zwyczajów, znaków i symboli autentyczną treścią chrześcijańską (por. FC 46). 2. Parafia 426. Parafia to wspólnota wspólnot. Wszelkie zatem działanie apostolskie na jej terenie winno zmierzać do podstawowego celu – budowania wspólnoty parafialnej, która rodzi się przez posługę słowa i sakramentów, a przede wszystkim Eucharystii. Parafia powinna być ośrodkiem czynnej miłości jako wzajemnej pomocy oraz pracy nad pogłębianiem życia, wiary i wiedzy religijnej. 427. Czynna miłość zakłada najpierw zgodę, zrozumienie i współpracę pomiędzy parafianami i duszpasterzami. Podobnie jak każdy członek wspólnoty parafialnej potrzebuje zrozumienia i serca ze strony duszpasterza, tak samo proboszcz i wikariusze mają prawo do pomocnej ręki i serdecznego zatroskania ze strony powierzonych swej opiece członków wspólnoty parafialnej. Dlatego „wierni mają obowiązek zaradzać potrzebom Kościoła, aby posiadał środki konieczne do sprawowania kultu, prowadzenia dzieł apostolskich oraz miłości, a także do tego, co jest konieczne do godziwego utrzymania szafarzy” (kan. 222 § 1; por. kan. 281 § 1). a. Działania apostolskie wspólnoty parafialnej 428. Pierwszorzędnym i bezpośrednim zadaniem świeckich „nie jest zakładanie czy rozwój wspólnot kościelnych, bo to rola właściwa pasterzom, ale pełne uaktywnienie wszystkich chrześcijańskich sił i mocy ukrytych” (EN 70). Liczne okazje do takiej aktywności stwarza życie parafialne. 429. Strukturę parafii tworzą różne grupy. Parafianie świeccy różnego wieku, płci i wykształcenia mają możliwość własnego doskonalenia i aktywności apostolskiej w takich przede wszystkim grupach, jak: - parafialna rada duszpasterska – jest szczególną grupą apostolskiego działania; - pomoc liturgiczna – należą do niej: zakrystianin, organista, ministranci, lektorzy, chór parafialny, schole śpiewacze, „biel” (orszak procesyjny) itp. Regularne spotkania formacyjne pomagają odpowiednio przygotować członków pomocy liturgicznej do pełnienia swych funkcji i stwarzają okazję do pogłębiania ich życia wewnętrznego oraz ukierunkowania ich na działania apostolskie. Grupa pomocy liturgicznej może skupiać także rodziców w celu rozbudzania ich zainteresowań życiem religijnym i parafialnym oraz opieki nad dziećmi i młodzieżą pomagającą w liturgii; - komitety rodzicielskie – mobilizują rodziców, którzy troszczą się o lokal przeznaczony na punkt katechetyczny, dbają o jego urządzenie i funkcjonowanie, interesują się frekwencją uczniów, zabiegają o pomoc i opiekę nad młodzieżą zaniedbaną, a także organizują imprezy okolicznościowe (np. pielgrzymki, oprawę artystyczną I komunii św. itp.); - grupy pomocy charytatywnej; - koła pomocy misjom – prowadzą modlitwy za misje, zbierają informacje, nawiązują łączność z misjonarzami, organizują imprezy (filmy, odczyty, spotkania itd.), urządzają zbiórki pieniężne i rzeczowe. Oprócz wyraźnej pomocy misjonarzom działalność kół niesie ze sobą rozbudzenie autentycznych powołań misyjnych; - grupy troski o poziom życia moralnego narodu - zajmują się obroną życia nie narodzonych, apostolstwem trzeźwości (np. Ruch Trzeźwości im. św. Maksymiliana Kolbego), walką z innymi nałogami itp.; - grupy zainteresowań kulturą – zajmują się prowadzeniem świetlicy parafialnej, udostępniają dobre książki (zwłaszcza katolickie) i prasę, organizują popularne imprezy kulturalno-rozrywkowe (np. teatr, wieczór piosenki, muzyki, poezji, filmu itd.) oraz tygodnie kultury chrześcijańskiej; - koła wiedzy religijnej – w celu systematycznego pogłębiania wiedzy uczestnicy ich gromadzą się (raz w tygodniu lub 1-2 razy na miesiąc) na wspólnych spotkaniach, wypełnionych wykładem tematycznym, związaną z wykładem dyskusją lub wspólną lekturą z komentarzem; - grupy nieformalne – obejmują one różne ruchy mające aprobatę władzy kościelnej, jak np.: ruch „Światło-Życie” (m.in. przejawem działalności tego ruchu są rekolekcje wakacyjne, np. oaza), prowadzone z udziałem rodzin, młodzieży pracującej, studentów, młodzieży szkolnej i dzieci oraz praca formacyjna w ciągu roku na cotygodniowych spotkaniach małych grup (np. neokatechumenat, odnowa charyzmatyczna itp.). b. Współudział w życiu parafii 430. Świeccy winni chętnie współpracować z duszpasterzami w zakresie realizacji potrzeb parafialnych. Można tu wymienić: - organizację nabożeństw okolicznościowych (np. w intencji papieża, z okazji wizytacji biskupiej, odpustu itp.), co wyrazi się przez przygotowanie: dekoracji, nagrań, przemówień, lektury słowa Bożego, lektury tekstów soborowych itd.; - organizowanie nabożeństw paraliturgicznych (np. w maju i w październiku przy krzyżach i figurach lub w domach), adoracji (np. w Wielkim Poście lub Adwencie), tradycyjnych procesji, czuwania modlitewnego przy zmarłym itp.; - troskę o miejsca i przedmioty kultu (np. kaplice, figury i krzyże przydrożne, cmentarz grzebalny), a także o miejsca uświęcone krwią poległych za Ojczyznę, o tablice pamiątkowe itp.; - organizowanie akcji duszpasterskich, na przykład tygodni: miłosierdzia, kultury chrześcijańskiej, misyjnego, modlitw o zjednoczenie chrześcijan, modlitw o powołanie; nabożeństw: poświęcenia pól, święta plonów, poświęcenia przedmiotów kultu, przedmiotów i narzędzi pracy itp.; - organizowanie imprez okolicznościowych, na przykład: świętego Mikołaja, opłatka, jasełek, misterium wielkanocnego, święcenia pokarmów itd.; - prowadzenie gazetki parafialnej z aktualnymi wiadomościami z życia Kościoła, diecezji i parafii; - prowadzenie biblioteki, czytelni i poradnictwa (np. rodzinnego, psychologicznego, prawnego); - obsługiwanie skrzynki pytań; - obsługiwanie technicznych środków przekazu (projektory, magnetofony, kamery itp.), przepisywanie na maszynie, wykonywanie afiszów itd.; - prowadzenie dokumentacji parafialnej (kronika, fotografia, archiwum itp.). 431. W każdej formie apostolskiego działania katolicy świeccy winni mieć świadomość swej przynależności do diecezjalnej wspólnoty wiernych i łączności z biskupem diecezjalnym. Działalność zrzeszeń i grup apostolskich wymaga jego aprobaty i zezwolenia, przynajmniej w formie zgody domniemanej. c. Służba chorym i cierpiącym 432. Świadczenia socjalne państwa i pomoc społeczna są wciąż niewystarczające w stosunku do potrzeb. Jest też wiele nieszczęść i cierpień, które ze swej natury nie mogą zostać nimi objęte. Dlatego – niezależnie od obowiązku indywidualnego współczucia, solidarności i pomocy, który obejmuje każdego ucznia i wyznawcę Chrystusa – każda chrześcijańska wspólnota religijna, a wśród nich i parafialna, powołana jest, jako autentyczna cząstka Kościoła, do urzeczywistnienia w sobie braterskiej miłości. Obejmując wszystkich, szczególnie winna być uwrażliwiona na trudności i potrzeby biednych, cierpiących i nieszczęśliwych, w naturalnym i nadprzyrodzonym znaczeniu. 433. Wspólnota przeniknięta obecnością Chrystusa staje się środowiskiem autentycznej wiary i miłości, a przez nie także ufności w przyszłe zbawienie. Dla stojących na zewnątrz wspólnota taka staje się samoczynnym znakiem miłosierdzia i mocy Boga, a w konsekwencji – widzialnym, żywym świadkiem i głosicielem Dobrej Nowiny. 434. Udział świeckich w życiu parafii jako wspólnoty czynnej miłości może się przejawiać w następujących formach: - uczestnictwie lub pomocy w organizowaniu parafialnych akcji o doraźnym charakterze, jak np.: nabożeństwa w intencji potrzebujących, rekolekcje, pielgrzymki ludzi chorych i niepełnosprawnych, zbiórki pieniężne itd.; i - systematycznej pomocy obłożnie chorym, by mogli uczestniczyć w życiu eucharystycznym; - poprzez wczasy-rekolekcje dla chorych: - prowadzeniu akcji charytatywnej w ramach tradycyjnych zespołów parafialnych; - uczestnictwie w zespołach o charakterze ściśle charytatywnym w ramach tradycyjnych zespołów parafialnych; - uczestnictwie w zespołach o charakterze ściśle charytatywnym i współpraca z zespołami parafialnymi, która może przybierać postać informacji, pośrednictwa, pomocy praktyczno-wykonawczej, pomocy materialnej, pomocy moralnej (np. przez udzielanie poparcia ze strony osób o pewnym autorytecie społecznym); 435. Opieką należy objąć najbardziej potrzebujących: - rodziny wielodzietne i niepełne, - ludzi chorych, niepełnosprawnych, starych (zwłaszcza, jeśli są oni samotni), - ludzi ulegających nałogom, takim jak: alkohol, papierosy, środki odurzające (narkotyki) itd, - inne przypadki, które rozpozna intuicja apostolska. 436. Zaspokojenie jednostkowych potrzeb człowieka jest praktycznie niemożliwe bez pomocy innych ludzi. Dotyczy to niemal wszystkich dziedzin poznania, a więc sfery materialnej, sfery emocjonalnej, społecznej i religijnej oraz godności osobistej. Prowadzący grupy winni uwzględniać we własnej posłudze miłości różnorodne potrzeby człowieka oraz uwrażliwiać na nie innych, zwłaszcza, gdy wychowują pracowników charytatywnych, czy opiekują się odpowiednimi zespołami. 437. Zarówno więc sami cierpiący, jak i wszyscy ci, którzy się z nimi stykają, powinni – umacniając w sobie świadomość apostolskiej wagi cierpienia – dążyć do pełnego wyzyskania tej wielkiej siły duchowej oraz do szerzenia idei apostolstwa chorych jako cennego źródła zasług Kościoła. 3. Formacyjne kręgi młodzieżowe 438. Młodzież stanowi w dzisiejszym społeczeństwie grupę społeczną o własnym, chociaż nie zawsze jasno określonym obliczu ideowo-moralnym. Ta jej część, która została wprowadzona w świat Ewangelii - czy to przez rodziców i katechetów, czy to w wyniku własnych doświadczeń i przemyśleń - może dobrze pełnić dzieło ewangelizacji w środowisku rówieśników. Obowiązkiem dorosłych jest służyć jej w tym radą i pomocą. 439. Ze względu na niezwykłą doniosłość problemu przekazywania Ewangelii młodemu pokoleniu, na podkreślenie zasługują wszelkie zabiegi zmierzające do tworzenia, rozwijania i popierania grup młodzieżowych o charakterze katechetycznym i ogólnoformacyjnym. Ich celem jest doprowadzenie do wiary dojrzałej i apostolskiej. Przedmiotem troski apostolskiej jest cała młodzież, jednakże szczególną opieką należy otoczyć: - katechezę parafialną i diecezjalną (zwłaszcza wprowadzenie w świat Biblii), katechezę akademicką oraz katechezę dla młodzieży pracującej i pozaszkolnej; - grupy nieformalne, jak: kręgi biblijne, rekolekcyjne, grupy wakacyjne i świąteczne, spotkania zespołów ministranckich, kontakty chórów parafialnych itp.; - turystykę i organizowanie rozrywki dla młodzieży (w połączeniu np. z piosenką religijną). 440. W postępowaniu z młodzieżą konieczna jest profilaktyka wychowawcza, która powinna uwzględniać przede wszystkim: - wady społeczne, jak: niestałość, niesłowność, lekkomyślność, niepunktualność, brak wytrwałości itd.; - współczesne problemy moralno-obyczajowe, jak: alkoholizm, narkomania, seksualizm, dewaluacja prawdy, zakłamanie, nieuczciwy stosunek do pracy, konsumpcyjny ideał życia, nieumiejętność korzystania z wolnego czasu, brak samodzielności myślenia, niechęć do wysiłku i związany z tym brak krytycznego stosunku do treści podawanych przez środki masowego przekazu itd. 441. Rodzice i wychowawcy powinni świadomie rozbudzać w młodzieży poczucie odpowiedzialności za Kościół. Droga do tego prowadzi głównie poprzez: - współudział młodzieży w pracach parafii, jak: działalność charytatywna (opieka nad rodzinami wielodzietnymi, mieszkańcami domów opieki społecznej, osobami chorymi, starszymi, samotnymi itp.), czy liturgiczna (lektorzy, kantorzy, ministranci itp.); - udział młodzieży w pracach rady parafialnej, co wychowa ich na przyszłych odpowiedzialnych działaczy kościelnych; - wyrobienie poczucia odpowiedzialności samej młodzieży za siebie, a także za młodzież z tzw. marginesu społecznego; - zainteresowanie młodych problemami, takimi jak na przykład: misje, aktualne wydarzenia z życia kościoła i związana z nimi potrzeba włączenia się przynajmniej modlitwą w sprawy Kościoła powszechnego, życzliwe popieranie inicjatywy młodzieży w tym zakresie. 442. Katolickie środowisko uniwersyteckie w Lublinie winno w większym stopniu angażować się w pracy dokształcania młodzieży w aspekcie światopoglądowym (IWKR, katecheza uniwersytecka, sympozja, cykle odczytów itp.) – pomocy oczekiwać w tym można od studentów teologii zaangażowanych w sprawy Kościoła. Absolwenci KUL mogą być lepiej wykorzystani w prowadzeniu katechezy parafialnej co korzystnie wpłynie na integrację środowiska, synod widzi bowiem potrzebę tworzenia ośrodków myśli katolickiej w większych miastach. 443. Na terenie parafii lub dekanatów, a także w ramach duszpasterstwa akademickiego należy organizować spotkania studentów diecezji lubelskiej z jej biskupem (lub wyznaczonym delegatem). 444. Formacyjne kręgi młodzieżowe winny – zgodnie z poleceniem Soboru – uczyć młodych, że należy „działać w parafii w ścisłej jedności ze swymi kapłanami”. C. Apostolstwo indywidualne 445. Wśród wielu form apostolstwa indywidualnego największą siłę oddziaływania mają te, które realizowane są z myślą podporządkowania wszystkich spraw własnego życia chwale Boga oraz wyjaśniania innym nauki Chrystusa. Należą do nich: - świadectwo życia, które opiera się na wierze, nadziei i miłości, życie bowiem prawdziwie chrześcijańskie jest źródłem apostolstwa indywidualnego i stanowi punkt wyjścia oraz warunek wszelkiego apostolstwa; - świadectwo słowa, dzięki któremu przekazuje się zbawcze orędzie Chrystusa, nawiązuje dialog z otoczeniem i nieraz prostuje błędne pojęcia. 446. Szczególny walor apostolski mają także: - czynne włączanie się w modlitwę Kościoła, głównie poprzez uczestnictwo we mszy św. i nabożeństwach; - modlitwa osobista; - pokuta i dobrowolne podejmowanie trudów jako szczególne upodabnianie się do Chrystusa cierpiącego; - troska o dotarcie do zaniedbanych religijnie i niewierzących, otoczenie ich opieką oraz przygotowanie do sakramentów (np. chrztu, Eucharystii, małżeństwa); - właściwe przygotowanie i wykonywanie pracy zawodowej; - wykonywanie każdej pracy w duchu miłości i służby; - podejmowanie czynów miłości przez ukazywanie dobra, prawdy i piękna we wszystkich możliwych okolicznościach; - propagowanie dobrej lektury religijnej; - troska o kulturę życia i zachowania oraz kulturę słowa; - abstynencja od alkoholu i papierosów. 447. Działalność apostolska powinna nosić znamiona postawy ekumenicznej wobec braci odłączonych (prawosławni, protestanci itp.) oraz tolerancji wobec wyznawców religii niechrześcijańskich, a także ludzi niewierzących. 448. Działania duszpasterskie Kościoła mają w niektórych krajach zasięg ograniczony, czy to z powodu braku pasterzy, czy też z powodu prześladowań, z jakimi się Kościół spotyka. Dlatego świeccy „szczególnie powołani są do tego, aby uczynić obecnym i aktywnym Kościół w takich miejscach i takich okolicznościach, gdzie przy ich pomocy stać się on może solą ziemi” (KK 33). W naszym kraju należy docierać z Ewangelią także do tych środowisk, które nie mogą uczestniczyć w oficjalnym duszpasterstwie. 449. Chrześcijanie świeccy muszą być uwrażliwieni nie tylko na potrzeby ich wspólnoty parafialnej, lecz także diecezji, kraju i całego Kościoła. Szczególnie ważne jest dzieło misyjne, któremu trzeba służyć modlitwą, pomocą materialną, a nawet własną osobą. Indywidualna gorliwość apostolska zwracać się powinna nie tylko ku tradycyjnym terenom misyjnym, lecz także ku sąsiadującym z nami braciom Słowianom, z którymi trzeba nawiązywać kontakty apostolskie tak w naszym kraju, jak też na ich terenie. 450. Apostolstwo indywidualne wymaga współpracy ze wspólnotą Kościoła zarówno w sferze moralnej, jak i w pogłębianiu wiedzy religijnej. Pomocą w przygotowaniu doń i jego prowadzeniu są często grupy nieformalne. Zbierają się one, aby udzielać sobie nawzajem pomocy w życiu chrześcijanina i działalności apostolskiej. Pożądane jest, aby takie grupy powstały głównie w środowiskach rodzinnych, zawodowych i młodzieżowych.
