Liturgia, cz. 1 Rozdział trzeci ŻYCIE LITURGICZNE 182. W liturgii obecny jest i działa sam Chrystus jako Najwyższy Kapłan i Pośrednik. Mocą Ducha Świętego i pod osłoną świętych znaków dokonuje się dzieło naszego odkupienia. Liturgia bowiem wyraża, przywołuje na pamięć i nieustannie odnawia tajemnicę zbawienia, doskonale ukazuje świętość Kościoła. Jest ona zawsze skutecznym narzędziem oczyszczenia i uświęcenia ludzi oraz najbardziej odpowiednim i powszechnym sposobem, przez który Kościół wychowuje i kształtuje swoich wiernych. Liturgia jest wreszcie skuteczną formą apostolstwa modlitwy i uprzedzeniem wiecznej chwały, jaka już rozpoczęła się w niebie (por. KL 7, 8). Zbawcze działanie Boga, czyli uświęcenie ludzi, dokonuje się głównie przez sakramenty. 183. Obrzędy liturgiczne, zwłaszcza sakramenty, z woli Chrystusa włączają poszczególnych ludzi w tajemnice Jego życia, czyniąc z nich prawdziwych czcicieli Boga w prawdzie i w Duchu Świętym (por. J 4, 23-24). Bóg w Jezusie Chrystusie przychodzi do ludzi i nawiązuje z nimi dialog poprzez święte znaki, dlatego w liturgii należy zawsze widzieć stały i skuteczny znak miłości Boga do ludzi. Sprawowanie liturgii jest zawsze dziełem Chrystusa-Kapłana, ale także Jego Ciała, którym jest Kościół (por. KL 7). Podmiotem liturgii jest dlatego cały Kościół jako Lud Boży hierarchicznie zorganizowany na mocy udziału w kapłaństwie Chrystusa. I. Ogólne zasady sprawowania liturgii 184. Liturgia jest „szczytem, do którego zmierza działalność Kościoła i jednocześnie źródłem, z którego wypływa cała jego moc” (KL 10). Jej sprawowanie wymaga świadomego, czynnego i pobożnego udziału wszystkich wiernych i powinno być główną troską duszpasterza. Warunkiem właściwego rozumienia liturgii i należytego jej sprawowania jest przyjęcie i stosowanie w praktyce następujących zasad ogólnych dotyczących każdej akcji liturgicznej: a) Sprawowanie liturgii jest dziełem całego Kościoła jako Ludu Bożego Nowego Przymierza, chociaż w różnym stopniu – duchowni przez święcenia, a wierni świeccy, na mocy chrztu i bierzmowania, są uzdolnieni i zobowiązani do udziału w liturgii (KL 26). Główne zadanie posiadających święcenia polega na przygotowaniu i przewodniczeniu zgromadzeniu liturgicznemu, w którym także świeccy spełniają funkcje liturgiczne (KL 29). b) Liturgia jako czynność Chrystusa i Kościoła przewyższa swą godnością i skutecznością wszystkie inne praktyki pobożności, które powinny być jej podporządkowane, z niej mają czerpać natchnienie oraz prowadzić wiernych do coraz pełniejszego udziału i przeżywania liturgii (KL 13). c) Sprawowanie z obecnością i czynnym udziałem wiernych ma zawsze pierwszeństwo przed odprawieniem indywidualnym, tj. niejako prywatnym. d) Czynności liturgiczne są czynnościami Chrystusa i całego Kościoła (KL 26), dlatego nikomu nie wolno na własną rękę niczego zmieniać lub dodawać do liturgii poza tym, na co zezwalają odpowiednie przepisy liturgiczne (KL 22 § 3). e) Liturgię należy zawsze sprawować zgodnie z potrzebami konkretnego zgromadzenia liturgicznego, uwzględniając jego cel, liczbę i wiek uczestników, oraz ich wykształcenie i poziom życia religijnego. f) Należyte i godne sprawowanie liturgii wymaga przygotowania każdej akcji liturgicznej przez dobór odpowiednich tekstów i rozdzielenie funkcji. 185. Liturgia z natury domaga się, aby wszyscy wierni brali w niej czynny udział zarówno wewnętrzny, jak i zewnętrzny przejawiający się w dialogu z celebransem, aklamacjach, zachowaniu jednolitej postawy ciała, odpowiednich gestach, oraz wspólnym śpiewie. Do czynnego udziału wiernych w liturgii przez śpiew należy ich starannie przygotowywać przez odpowiednią katechezę i ćwiczenia już od najmłodszych lat. W stopniowym wprowadzaniu wiernych w śpiew pomocą służyć winni kantorzy, organiści i zespoły śpiewacze. Wspólny śpiew całego zgromadzenia jest wyrazem wiary i pobożności (KL 30, MS 15), a także podkreśla społeczny charakter liturgii. 186. Kierowanie całością życia liturgicznego w diecezji należy do biskupa (KL 26, KL 41-42). Powołana przez niego Diecezjalna Komisja Liturgiczno-Muzyczna jest opiniodawczym organem diecezjalnym, pomagającym w kierowaniu duszpasterstwem liturgicznym ze zlecenia i w porozumieniu z biskupem. Komisja Liturgiczna służy kapłanom pomocą zarówno w ich osobistej formacji liturgicznej, jak i w przygotowaniu odpowiednich pouczeń, instrukcji i materiałów pomocniczych z zakresu życia liturgicznego Z Diecezjalną Komisją Liturgiczną współpracują dekanalni referenci do spraw liturgii. II. Przygotowanie i udział w liturgii 187. Lud Boży, mając udział w kapłaństwie Chrystusa, realizuje je w liturgii Kościoła przez modlitwę i pełnienie funkcji liturgicznych. Wiernych należy o tym pouczać oraz wyjaśniać im język liturgii. Udział w zgromadzeniu liturgicznym w niedziele i święta należy ukazywać jako konsekwencję przyjętego chrztu i znak żywej przynależności do Kościoła. W liturgii bowiem, a zwłaszcza w Eucharystii, następuje przypomnienie i odnowienie przymierza zawartego z Bogiem i dokonuje się nasze odkupienie, a wierni czerpią z niej ducha prawdziwie chrześcijańskiego (KL 14). 188. Każde sprawowanie liturgii z udziałem wiernych powinno być dobrze przygotowane – wymaga tego świętość sprawowanych czynności oraz ich znaczenie dla chrześcijańskiego życia wiernych. Przygotowanie do konkretnej akcji liturgicznej polega najpierw na wyborze takiej formy jej sprawowania, która będzie – zdaniem celebransa – najbardziej odpowiednia w danych warunkach, a także uwzględniająca możliwości i charakter zgromadzenia liturgicznego. A. Zadania celebransa 189. Przewodniczenie liturgii należy zawsze do celebransa (biskupa, kapłana, diakona), który z racji święceń działa w imieniu Chrystusa. Ponieważ celebrans jest w zgromadzeniu liturgicznym znakiem Chrystusa, powinien w sposób prawdziwy i autentyczny uobecniać tego, kogo reprezentuje. Jego funkcja przewodniczenia jest przede wszystkim służebna w stosunku do całego zgromadzenia liturgicznego i łączy się z pełną odpowiedzialnością za jego przygotowanie i właściwy przebieg. 190. Funkcja przewodniczącego liturgii wymaga należytej znajomości ogólnych zasad sprawowania liturgii, jej teologii i znaczenia duszpasterskiego oraz wszystkich możliwości, jakie są do jego dyspozycji w organizowaniu i dostosowaniu obrzędów zawartych w nowych księgach liturgicznych. B. Organista 191. Należy troszczyć się, aby w każdej parafii, a nawet przy każdym kościele był organista. Zadaniem organisty jest towarzyszenie na organach wszystkim śpiewom. Przed rozpoczęciem liturgii, w odpowiednim czasie, organista uzgadnia z rządcą Kościoła (lub celebransem) dobór odpowiednich śpiewów, które mają być wykonywane w czasie liturgii. 192. Do organisty należy również nauczanie śpiewu wszystkich wiernych w porozumieniu i przy pomocy miejscowych duszpasterzy, a także prowadzenie scholi i przygotowanie kantorów i psałterzystów. Szczególną troską powinien organista otoczyć chór kościelny, którego zorganizowanie i prowadzenie należy do jego ważniejszych obowiązków. C. Zespoły śpiewacze i muzyczne 193. W czasie liturgii, zwłaszcza uroczystej, ważną rolę spełniają zespoły śpiewacze i muzyczne. Tam, gdzie istnieją korzystne warunki należy prowadzić chóry kościelne. Mają one głównie pielęgnować wielogłosową muzykę kościelną w języku polskim i łacińskim, troszcząc się stale o podnoszenie poziomu artystycznego wykonywanych utworów. Udział chóru w liturgii nie może jednak eliminować wiernych z czynnego udziału. W takich wypadkach praktykować można śpiew ludu na przemian z chórem lub pewne części wykonywać może chór, inne zaś lud. Dla ożywienia i nadania bardziej uroczystego charakteru liturgii, zwłaszcza niedzielnej, należy w miarę możliwości tworzyć zespoły śpiewacze (schole) dziecięce i młodzieżowe, także z udziałem instrumentów muzycznych. Jeśli w parafii jest zwyczaj, że w liturgii, odprawianej zwłaszcza poza kościołem, bierze niekiedy udział także orkiestra towarzysząca śpiewowi chóru lub śpiewowi całego ludu, zwyczaj ten należy podtrzymywać. Udział orkiestry jest wskazany zwłaszcza w czasie uroczystych procesji. D. Służba liturgiczna: akolici, lektorzy, ministranci 194. Sprawowanie liturgii z udziałem wiernych przewiduje zawsze udział w niej służby liturgicznej, tj. lektora, akolity, psałterzysty i ministrantów. Wszyscy pełniący te funkcje, powinni być do tego należycie przygotowani i jeśli jest to możliwe zawsze pełnili tę samą funkcję w czasie specjalnego obrzędu liturgicznego. Zadaniem lektora jest czytanie wszystkich lekcji z Pisma Świętego z wyjątkiem Ewangelii, a w wypadku braku psałterzysty wykonuje on także psalm responsoryjny. Lektorem może być również kobieta. Do akolity należy przygotowanie ołtarza i naczyń liturgicznych do mszy św. Psałterzysta jest wykonawcą psalmu między czytaniami. Psalm śpiewa się z miejsca głoszenia słowa Bożego. Ministranci towarzyszą celebransowi w czasie liturgii wykonując swe funkcje zarówno przy ołtarzu, jak i poza nim. Służba liturgiczna powinna pełnić swe zadania z należytym zrozumieniem, skupieniem, radością i z modlitewnym zaangażowaniem. III. Sakramenty święte 195. Dzieło zbawienia, którego dokonał Chrystus przez swoją śmierć i zmartwychwstanie, Kościół głosi nieustannie, przepowiadając Dobrą Nowinę i sprawuje je w liturgii „poprzez ofiarę i sakramenty święte stanowiące ośrodek całego życia liturgicznego” (KL 6). Chrystus jest obecny w sakramentach swoją mocą, działając poprzez znaki święte, które sam ustanowił, aby udzielały wierzącym daru nowego życia i wzrostu w miłości (KL 7). Sakramenty mają podwójny cel: oddanie czci Bogu, uświęcenie człowieka i budowanie mistycznego ciała Chrystusa (KL 59). Są one nie tylko aktami Chrystusa, ale także Jego Kościoła, który w imieniu Chrystusa sprawuje sakramenty i określa ich stronę obrzędową. Dzięki tymże sakramentom Kościół żyje i rozwija się jako wspólnota w Chrystusie. Poprzez sakramenty wchodzi się do wspólnoty Kościoła i wzrasta w życiu chrześcijańskim. Stąd sakramenty mają znaczenie nie tylko w życiu poszczególnych wiernych, ale także spełniają istotną rolę w budowaniu wspólnoty Kościoła, jednoczą jego członków, uzdalniają i uprawniają ich do określonych zadań w Kościele i w świecie (por. KK 11). 196. Sakramenty działają mocą Chrystusa, czerpiąc swą skuteczność z Jego tajemnicy paschalnej i uświęcają każdą ważną okoliczność życia wiernych (KL 61). Pierwszym i nieodzownym warunkiem owocnego ich przyjęcia jest wiara przystępujących do sakramentów, gdyż są one „sakramentami wiary” i za pomocą słów i rzeczy dają jej wzrost, umacniają ją i wyrażają (KL 59). Sprawowanie sakramentów winno łączyć się z głoszeniem słowa Bożego, ożywiającego wiarę i wyjaśniającego sprawowane tajemnice. W przepowiadaniu należy również ukazywać istotną różnicę między obrzędowością świecką a sakramentami świętymi. Podczas, gdy ta pierwsza zmierza jedynie do podkreślenia społecznego wymiaru ważniejszych wydarzeń w życiu człowieka, to sakramenty uświęcają je, łączą z Chrystusem i Kościołem oraz przygotowują do życia wiecznego. A. Eucharystia 197. Podczas Ostatniej Wieczerzy Chrystus ustanowił Eucharystyczną Ofiarę swojego Ciała i Krwi dla uobecnienia swego zbawczego dzieła. 1. Sprawowanie Eucharystii 198. Kościół żywi się i karmi Eucharystią, która powoduje jego wzrost, należy zatem szczególną troską otoczyć jej sprawowanie. Sprawowanie. Eucharystii. jako czynność Chrystusa i zorganizowanego Ludu Bożego, winno być starannie przygotowane, aby wierni w pełniejszym stopniu mogli otrzymywać te owoce, dla których Zbawiciel ustanowił ofiarę swojego Ciała i Krwi (por. IGMR 2). Przy odprawianiu mszy św. należy wiernie przestrzegać obowiązujących przepisów kościelnych. 199. Kapłanom zaleca się codzienne odprawianie mszy św. również wtedy, gdy przebywają poza miejscem swej pracy duszpasterskiej . W zasadzie kapłan może odprawiać mszę św. tylko raz w ciągu dnia. Dwukrotnie lub trzykrotnie w jednym dniu można odprawiać mszę św. jedynie w dopuszczalnych przez prawo przypadkach. Do odprawiania mszy św. ma być dopuszczony każdy kapłan katolicki, wolny od kar kościelnych. 200. Koncelebra eucharystyczna uwidacznia jedność ofiary Chrystusa i kapłaństwa oraz jedność Ludu Bożego, dlatego jeśli jest więcej kapłanów, a dobro wiernych nie wymaga indywidualnego odprawiania mszy św., można z zasady koncelebrować Eucharystię. 201. Eucharystia jest ze swej natury ucztą paschalną, wobec tego wypada, aby. zgodnie z poleceniem Pana, wierni odpowiednio przygotowani przyjmowali Jego Ciało i Krew jako pokarm duchowy. Komunię św. mogą oni przyjmować codziennie, nawet po raz drugi w ciągu dnia. jeśli uczestniczą w sprawowaniu Eucharystii (kan. 917). Duszpasterze zatroszczą się o to, aby wierni, zwłaszcza starsi i chorzy, mogli często przyjmować komunię św., także poza mszą. Jeśli komunia św. jest udzielana dla grupy osób w określonej porze, wypada zastosować specjalny, pełniejszy obrzęd liturgiczny. Szczególne znaczenie posiada komunia św. przyjmowana pod dwiema postaciami, w której pełniej ujawnia się charakter uczty eucharystycznej (por. Dekret o Komunii św. pod dwiema postaciami). W wyjątkowych wypadkach można udzielać komunii tylko pod postacią wina (kan. 925). Przystępujący do komunii oraz kapłani odprawiający mszę świętą powinni zachować jednogodzinny post od pokarmów i napojów, z wyjątkiem wody i lekarstw. Osoby starsze i chore oraz opiekujące się nimi mogą przyjąć komunię św., chociaż spożyli coś w ciągu poprzedzającej ją godziny (kan. 919). 2. Kult Eucharystii 202. Kult Najświętszego Sakramentu winien przyczyniać się do pełnego udziału w tajemnicy paschalnej. Kult ten wyraża się w różnych praktykach i nabożeństwach eucharystycznych, do których zalicza się procesje teoforyczne, wystawienie i adorację Najświętszego Sakramentu oraz kongresy eucharystyczne. W procesjach lud wierny składa publiczny hołd oraz świadectwo wiary i pobożności wobec Chrystusa obecnego pod postaciami sakramentalnymi. Szczególnie uroczysty charakter powinna mieć procesja w uroczystość Ciała i Krwi Pańskiej. 203. Wystawienie Najświętszego Sakramentu powinno kierować myśli wiernych ku uświadomieniu sobie obecności Chrystusa wśród nas i Jego pragnienia bycia pokarmem dla życia duchowego (por. EM 60). Wystawienie można urządzić wówczas, gdy przewiduje się odpowiedni napływ wiernych. Nie wolno wystawiać Najświętszego Sakramentu podczas odprawiania mszy świętej. Na wystawienie Najświętszego Sakramentu w puszce lub monstrancji w kościołach i kaplicach przechowujących Eucharystię nie wymaga się osobnego zezwolenia (por. kan. 941). Specjalnym przejawem czci Chrystusa ukrytego pod postacią chleba są kongresy eucharystyczne, lokalne, lub ogólnokościelne, podczas których sprawowanie Eucharystii powinno być naprawdę centrum i szczytem, ku któremu skierowane są wszystkie poczynania oraz różne formy pobożności adoracyjnej. B. Chrzest 204. Zbawcze orędzie głoszone przez Kościół wymaga od słuchaczy wiary. Ci, którzy je przyjęli na znak zawierzenia Chrystusowi i związania z Nim na zawsze swojego życia, przyjmują chrzest. „Przez chrzest wszczepieni w Chrystusa stają się Ludem Bożym, a otrzymawszy odpuszczenie wszystkich grzechów, zostają wyzwoleni z ciemności i wyniesieni do stanu przybranych synów” (WCh 2). Chrzest sprawia, że przyjmujący go z wiarą wchodzą we wspólnotę z Ojcem i Synem i Duchem Świętym, stając się poświęconymi Trójcy Świętej na własność (por. WCh 5), a także „wchodzą do wspólnoty Kościoła i tworzą razem budowlę na mieszkanie Boga w Duchu Świętym” (por. Ef 2, 22) i stają się królewskim kapłaństwem i świętym narodem (por. 1 P 2, 9; WCh 4). 205. Zgodnie z tradycją, Kościół udziela chrztu niemowlętom na prośbę ich rodziców lub opiekunów. Dzięki wierze Kościoła chrzest jest dla nich źródłem zbawienia przez wszczepienie w Chrystusa i widzialne włączenie do wspólnoty wierzących. Dlatego także chrzest niemowląt jest sakramentem wiary, wprawdzie nie ich własnej, lecz wiary Kościoła wyznawanej publicznie przez rodziców, chrzestnych i całą wspólnotę reprezentującą Kościół powszechny (por. OChD 2, 4 i 10). Jednocześnie na rodzicach i całym Kościele spoczywa obowiązek wychowania ich w wierze, w której zostały ochrzczone, aby w końcu mogły ją osobiście poświadczyć (OChD 3). 206. Dzieci należy chrzcić w pierwszych tygodniach ich życia, w zasadzie w niedziele lub święta, w kościele parafialnym w czasie mszy św., z udziałem miejscowej wspólnoty dla ukazania eklezjalnego charakteru tego sakramentu. Chrzest powinien być poprzedzony odpowiednim przygotowaniem rodziców i chrzestnych. Jeśli udziela się chrztu w niebezpieczeństwie śmierci, poza kościołem, zaleca się po wyzdrowieniu dziecka przyniesienie go przez rodziców i chrzestnych do kościoła, aby wspólnota parafialna dowiedziała się, że zostało ono już przez chrzest przyjęte do Kościoła (por. OChD 141-151). O dopuszczeniu do chrztu dzieci z rodzin religijnie obojętnych i zaniedbanych decyduje miejscowy duszpasterz mając zawsze na uwadze świętość sakramentu, zobowiązanie do wychowania w wierze dzieci ochrzczonych oraz ich dalszy udział w życiu sakramentalnym Kościoła. Należy tu unikać zarówno postawy zbyt liberalnej, jak i zbytniego rygoryzmu. 207. Dzieci w wieku szkolnym oraz dorośli, którzy pragną przyjąć sakrament chrztu winni przejść okres dłuższego przygotowania, obejmującego naukę prawd wiary, zasad życia chrześcijańskiego i wtajemniczenie w sakramentalne życie Kościoła. Przez udział w katechizacji i obrzędach liturgicznych okresu katechumenatu powinni stopniowo dojrzewać, aby w odpowiednim czasie, sami, z pełną świadomością, poprosili o chrzest, bierzmowanie i Eucharystię. Sakramentów tych udziela się podczas jednego obrzędu liturgicznego (kan. 866). 208. Należyte sprawowanie liturgii chrztu i właściwy w niej udział rodziców, chrzestnych i wszystkich obecnych wymaga odpowiedniego ich przygotowania. Przygotowanie takie powinno odbywać się w każdej parafii, stosownie do miejscowych warunków i potrzeb. C. Bierzmowanie 209. Odrodzeni do nowego życia przez chrzest z wody i Ducha Świętego otrzymują w sakramencie bierzmowania Ducha Świętego. Przyjęcie sakramentu bierzmowania zobowiązuje do ustawicznego dążenia do świętości, uzdalnia do czynnego udziału w liturgii, wzywa do dawania świadectwa Chrystusowi całym swym życiem, a zwłaszcza do szerzenia i obrony wiary słowem i czynami oraz do odpowiedzialności za Kościół (por. OB 2). 210. Sakramentu bierzmowania udziela się w zasadzie w ostatnich klasach szkoły podstawowej. W parafiach dużych bierzmowanie należy organizować nawet kilka razy w roku, aby grupy kandydatów nie były zbyt liczne (do 250 osób). Poza przygotowaniem katechetycznym ważną rolę odgrywa bezpośrednie przygotowanie duchowe, obejmujące radosne oczekiwanie na dar Ducha Świętego, na modlitwie i oczyszczeniu się z grzechów w sakramencie pojednania. Jeśli kandydaci do bierzmowania mają duże braki w znajomości prawd wiary i zaniedbują udział w liturgii, czas ich przygotowania do bierzmowania należy wykorzystać na doprowadzenie ich do osobistej akceptacji przyjętego w dzieciństwie chrztu, dojrzałej wiary i czynnego udziału w liturgii i całym życiu Kościoła. D. Sakrament pojednania 211. Z woli Chrystusa pojednanie grzeszników z Bogiem dokonuje się w Kościele i przez posługę Kościoła. Chrzest jest pierwszym pojednaniem grzesznika z Bogiem i podstawą każdego następnego powrotu do Boga w sakramencie pojednania. Dar nowego życia i dziecięctwa Bożego, otrzymany na chrzcie i następnie utracony przez grzech ciężki, może być odzyskany w sakramencie pojednania (OP 27). 212. Kościół, będąc świętym, zawiera w swym łonie również grzeszników i dlatego potrzebuje nieustannego oczyszczania się z grzechów (por. KK 8). Dokonuje się ono na różne sposoby: w liturgii, przez modlitwę, słowo Boże, nabożeństwa pokutne oraz najpełniej w sakramencie pojednania (OP 2). Grzech poszczególnego chrześcijanina nie jest tylko jego osobistą sprawą, ale przez to, że jest także raną zadaną Kościołowi i uszczupleniem jego świętości ma wymiar społeczny. Dlatego również sakramentalne pojednanie grzesznika posiada, poza wymiarem indywidualnym (pojednanie z Bogiem), także wymiar społeczny, wspólnotowy (pojednanie z Kościołem). 213. Sakrament pojednania jest konieczny dla tych wiernych, którzy przez grzech zerwali więzy przyjaźni z Bogiem. Innym natomiast jest zalecany, gdyż „daje siłę w słabościach i pomaga w pełni żyć wolnością dzieci Bożych” (OP 7). Częste korzystanie z tego sakramentu pobudza do walki z wadami, dopomaga otwierać się na działanie Ducha Świętego, przynagla do gorliwszej praktyki miłości i postawy służebnej wobec braci. Zwyczajnym sposobem pojednania się grzesznika z Bogiem i Kościołem jest indywidualne i całkowite wyznanie grzechów oraz absolucja sakramentalna. Jedynie niemożliwość fizyczna lub moralna zwalnia od tego wymogu (OP 31). 214. Zadaniem duszpasterzy jest taka formacja wiernych przez katechezę i nabożeństwa pokutne, aby doprowadzić ich do nabycia ducha właściwie pojętej pokuty. Duszpasterze niech zachęcają wiernych do częstego korzystania z sakramentu pojednania, zwłaszcza przed świętami Narodzenia Pańskiego, Wielkanocy, Bożego Ciała, odpustu parafialnego, z okazji uroczystości rodzinnych itd. Częstą spowiedź należy wykorzystywać do objęcia kierownictwa duchowego. Większą uwagę trzeba zwrócić w duszpasterstwie na odpowiednie wyznaczenie penitentom sposobu zadośćuczynienia za grzechy, które zawsze powinno chronić przed nowymi grzechami oraz prowadzić do lepszego życia przez zerwanie ze złem i praktykę miłości. W praktyce duszpasterskiej nie należy zaniedbywać także innych, pozasakramentalnych, sposobów gładzenia grzechów, jak pokutne części mszy św., nabożeństwa pokutne, post, jałmużna, cierpliwe znoszenie przeciwności życiowych, dobrowolne umartwienia (DA 16). 215. Obecna liturgia sakramentu pojednania przewiduje trzy formy jego celebracji, które lepiej ukazują różne aspekty tego sakramentu i uwzględniają wielorakie warunki pastoralne oraz potrzeby wiernych. W zwyczajnym duszpasterstwie należy więc stosować zarówno pojednanie pojedynczych penitentów, jak i pojednanie wielu penitentów, z wyznaniem grzechów i absolucją indywidualną. Ta druga forma byłaby bardziej wskazana wtedy, gdy jest większa liczba zarówno penitentów, jak i spowiedników, zwłaszcza podczas rekolekcji, dni skupienia itd. Ten sposób celebracji sakramentu pojednania lepiej ukazuje jego aspekt eklezjalny i wspólnotowy wymiar całej liturgii Kościoła oraz w wielu wypadkach pomaga wiernym w lepszym przygotowaniu się i przeżyciu przyjmowanego sakramentu. Trzecia forma sprawowania sakramentu pojednania penitentów z ogólną spowiedzią i absolucją może być stosowana tylko w niebezpieczeństwie śmierci oraz wobec penitentów, którzy nie mogą wyznać grzechów z powodu nieznajomości języka. 216. Kompetentnym szafarzem sakramentu pojednania jest kapłan posiadający upoważnienie do spowiadania, odpowiednio przygotowany do tej funkcji. Kapłan bez upoważnienia może rozgrzeszać tylko znajdujących się w niebezpieczeństwie śmierci. Upoważnienie do spowiadania w diecezji lubelskiej otrzymują kapłani wraz z przyjęciem w niej jakiejkolwiek kościelnej funkcji lub godności. Szafarz katolicki ma prawo przyjąć spowiedź wiernych wschodnich kościołów odłączonych, ilekroć tego pragną i mają wymaganą dyspozycję. 217. Kapłan spełniając funkcje szafarza sakramentu pojednania, winien pamiętać o tym, iż wypełnia nie tylko funkcję sędziego, ale także kierownika sumienia. Dlatego winien dokładnie poznać słabości penitenta i zastosować odpowiednie środki zaradcze. W czasie sprawowania sakramentu pojednania kapłan winien być ubrany w strój liturgiczny, tzn. sutannę, komżę i stułę koloru fioletowego, bądź w albę i stułę. E. Sakrament namaszczenia chorych i Wiatyk 218. Chrześcijanin dotknięty chorobą i cierpieniem otrzymuje od Chrystusa i Kościoła pomoc w sakramencie namaszczenia chorych. W sakramencie namaszczenia Chrystus udziela chorym łaski Ducha Świętego, która pomaga człowiekowi do zbawienia, „wzbudza i podtrzymuje ufność w Bogu, umacnia przeciwko pokusom złego ducha i lękowi przed śmiercią, pomaga nie tylko mężnie znosić zło, ale i zwalczać je, a nawet udziela zdrowia, i jeśli to konieczne, udziela odpuszczenia grzechów” (SCh 6). Sakrament namaszczenia chorych przeznaczony jest dla poważnie chorych i osób w podeszłym wieku. 219. Kościół niesie duchową pomoc chorym głównie przez sakrament namaszczenia, ale posiada także inne środki pomocy wiernym w czasie ich choroby. Duszpasterstwo chorych w parafii powinno obejmować także odwiedziny chorych połączone z poznaniem ich potrzeb duchowych i materialnych, wraz ze wspólną modlitwą i Eucharystią dla chorych. 220. Ważnym zadaniem duszpasterzy jest taka formacja wiernych, aby umieli po chrześcijańsku przeżywać chorobę, łącząc się wtedy z Chrystusem przez modlitwę i sakramenty: pojednania, namaszczenia chorych i Eucharystii. Przygotowanie do sakramentów udzielanych podczas choroby powinno objąć także wszystkich zdrowych, aby w odpowiednim czasie o nie prosili, zwłaszcza o namaszczenie chorych. Chorym zaś należy ukazywać zbawczy sens cierpienia znoszonego w łączności z Chrystusem i jego znaczenie dla dobra całego Kościoła i świata oraz wielki pożytek z częstego przyjmowania komunii św., a także sakramentu namaszczenia, który można przyjmować wielokrotnie, jeśli choroba się powtarza lub stan zdrowia ulega pogorszeniu. 221. Wiatyk jest uroczystą komunią św., którą przyjmuje chrześcijanin w niebezpieczeństwie śmierci, czyli w drodze z tego świata do życia wiecznego. Do przyjęcia Wiatyku zobowiązani są wszyscy ochrzczeni, którzy mogą przyjąć komunię (SCh 27), dlatego w wypadku nieobecności kapłana, Wiatyk może zanieść choremu diakon albo nawet osoba świecka, mająca od biskupa uprawnienia do udzielania komunii św. (SCh 29). Jeżeli to będzie możliwe. Wiatyku należy udzielać podczas mszy, aby chory mógł przyjąć komunię pod dwiema postaciami. F. Sakrament małżeństwu 222. Związek małżeński dwojga ochrzczonych został przez Chrystusa podniesiony do godności sakramentu oraz znaku „tajemnicy jedności i płodnej miłości łączącej Chrystusa z Kościołem” (OM 1). Istotę małżeństwa chrześcijańskiego stanowi, wyrażona wobec przedstawiciela Kościoła i dwóch świadków, nieodwołalna zgoda małżonków, w której oddają się oni sobie i wzajemnie przyjmują (OM 1). 223. Małżeństwo i miłość małżeńska, z samej swej natury, nastawione są na zrodzenie i wychowanie potomstwa i znajdują w tym jakby swe uwieńczenie (OM 4). Małżonkowie chrześcijańscy, mocą sakramentu małżeństwa, wspomagają się nawzajem w osiąganiu świętości, do której wezwani są wszyscy członkowie Ludu Bożego stosownie do swego stanu (por. KK 11, 40). 224. W przygotowaniu do sakramentu małżeństwa należy zawsze przedstawić „naukę o małżeństwie i rodzinie, a także omówić sakrament, jego obrzędy, modlitwy i czytania, aby narzeczem mogli świadomie i owocnie sprawować ten sakrament” (OM 5). Liturgię sakramentu małżeństwa sprawuje się zwykle w czasie mszy św., dla podkreślenia związku sakramentu z Tajemnica Paschalną Chrystusa, uobecnioną w Eucharystii, która jest źródłem całego życia Kościoła i wszystkich łask sakramentalnych, a dla małżonków ma pozostać na zawsze wzorem wierności i ofiarnej miłości. W czasie mszy św. ślubnej małżonkowie mogą przyjąć komunię pod dwiema postaciami, do czego należy ich odpowiednio przygotować. Jeśli małżeństwo zawiera się poza mszą św. należy zawsze sprawować uprzednio liturgię słowa Bożego i wygłosić homilię, i przed błogosławieństwem udzielić małżonkom komunii świętej. G. Sakrament kapłaństwa 225. W Kościele jako Ludzie Bożym hierarchicznie zorganizowanym istnieją różne urzędy i posługi wynikające ze święceń lub ustanowione dla dobra całego Kościoła. Prezbiterzy, na mocy sakramentu kapłaństwa, „na podobieństwo Chrystusa, najwyższego i wiecznego kapłana (por. Hbr 5, 1-10; 9, 11-28), wyświęcani są, aby głosić Ewangelię, być pasterzami wiernych i sprawować kult Boży, jako ; prawdziwi kapłani Nowego Testamentu” (KK 28). Razem ze swoim biskupem tworzą jedno prezbiterium diecezjalne, w miejscach swego pasterzowania reprezentują biskupa, a między sobą złączeni są wzajemnie więzami braterstwa (KK 28). W łączności z biskupem, w imieniu Chrystusa pomagają ludziom w dążeniu do Boga (OSK 14). W sakramencie kapłaństwa uczestniczą również diakoni, którzy „umocnieni łaską sakramentalną w posłudze liturgii, słowa i miłości, służą Ludowi Bożemu w łączności z biskupem i jego kapłanami” (KK 29).
