Zakony Rozdział piąty POSŁUGA INSTYTUTÓW ZAKONNYCH I. Zasady ogólne 353. Powołanie zakonne jest szczególnym darem Bożym dla osoby ludzkiej i dla Kościoła. Wzywa ono do całkowitego poświęcenia i oddania swojej osoby Chrystusowi w oblubieńczej miłości i do najpełniejszego z Nim zjednoczenia. Dlatego im pełniej i doskonalej osoby zakonne łączą się przez swoją konsekrację i gorliwe praktykowanie rad ewangelicznych z Chrystusem, który ma obejmować całe ich życie, tym bujniejsze staje się życie Kościoła, a jego apostolat tym obfitsze wydaje plony (KK 44; DZ 5). II Sobór Watykański, odczytując potrzebę czasów nie tylko teologicznie, głębiej uzasadnił potrzebę instytutów zakonnych, ale wyznaczył im odpowiednie miejsce oraz nowe zadanie we współczesnym Kościele. Konstytucja Dogmatyczna o Kościele podkreśla, że stan zakonny, opierający się na praktykowaniu rad ewangelicznych, chociaż nie stanowi hierarchicznej struktury Kościoła, to jednak należy nienaruszalnie do jego życia i świętości (KK 43 i 44). Instytuty zakonne, które rodzą się i wychowują w Kościele, powinny poświęcić się służbie Kościoła i w różny sposób szerzyć Królestwo Boże, gdyż działalność apostolska należy do istoty życia zakonnego (DZ 1, 5, 8, 20; KK 44). 354. Według Soboru wszyscy zakonnicy mają troszczyć się gorliwie o to, aby Kościół Święty, za ich pośrednictwem, coraz lepiej ukazywał tak wierzącym, jak i niewierzącym Chrystusa – bądź to oddającego się kontemplacji na górze, bądź zwiastującego rzeszom Królestwo Boże, bądź uzdrawiającego chorych i ułomnych, a grzeszników nawracającego do cnoty, bądź błogosławiącego dzieciom i dobrze czyniącego wszystkim (KK 46). „Na wszystkich zakonnikach, do których należy zliczyć, w zakresie poniższych wskazań, członków innych instytutów, kierujących się radami ewangelicznymi wedle swojego powołania, ciąży obowiązek usilnej i gorliwej współpracy w budowaniu i wzroście Mistycznego Ciała Chrystusowego oraz dobra Kościołów partykularnych” (DB 33). Apostolstwo swojego zakonu mają wykonać przez modlitwę, uczynki pokutne i przykład własnego życia oraz przez apostolstwo zewnętrzne (DB 33; DZ 8). Zakonnicy skierowani do apostolatu zewnętrznego winni być przepojeni duchem własnego zakonu i dotrzymywać wierności regule oraz zachować uległość wobec własnych przełożonych, a biskupi niech nie omieszkają nalegać na wykonanie tego zobowiązania (DB 35; DZ 8). 355. Pierwszymi zakonnikami, którzy na terenie diecezji lubelskiej rozpoczęli działalność apostolską byli benedyktyni, osiedleni w XII w. w Wąwolnicy. Po nich na Lubelszczyznę napływały inne instytuty zakonne, które przez swoją gorliwą działalność apostolską w dużej mierze przyczyniły się do ożywienia i podtrzymania ducha religijnego i patriotycznego wiernych. Pracujące w diecezji instytuty zakonne starały się zaradzić różnym potrzebom życia religijnego. Zgodnie z tym założeniem, jedne instytuty rozwijały działalność kaznodziejską i misyjną, szerząc wśród ludzi również głęboki kult maryjny, inne zajmowały się kształceniem kleru, wychowaniem młodzieży i dzieci oraz pracą charytatywną. Niektóre klasztory, z biegiem czasu, stały się głośnymi Sanktuariami Maryjnymi lub ośrodkami kultu Najświętszego Sakramentu, Relikwii Krzyża Świętego, ogniskami życia religijnego i patriotycznego. Wiele klasztorów, tak męskich, jak i żeńskich, zostało zniesionych przez carat za gorliwą pracę religijną, patriotyczną, a przede wszystkim za czynne popieranie Powstania Styczniowego. 356. Po zniesieniu zakonów w zaborze rosyjskim, we wszystkich środowiskach społecznych prowadziły ożywioną działalność religijną i patriotyczną instytuty bezhabitowe oraz trzecie zakony. Po uzyskaniu niepodległości wiele instytutów zakonnych powróciło do diecezji i zgodnie ze swoim posłannictwem rozpoczęło gorliwą pracę apostolską, która w różnej formie była prowadzona nawet w czasie terroru okupacyjnego. Obecnie, kiedy dobroczynna działalność instytutów zakonnych w przedszkolach, szkołach, internatach, sierocińcach, szpitalach i różnych dziedzinach życia została przez państwo ograniczona, instytuty zakonne pracujące w diecezji lubelskiej starają się zająć pracą duszpasterską, dopomagają duchowieństwu diecezjalnemu w prowadzeniu katechizacji dzieci i młodzieży oraz prowadzeniu wśród wiernych różnego rodzaju apostolatów. II. Wskazania szczegółowe 357. Wszystkie instytuty zakonne pracujące na terenie diecezji lubelskiej niech przez swoją modlitwę, pokutę, przykład własnego życia oraz apostolstwo zewnętrzne prowadzone zgodnie z duchem założyciela przyczyniają się do pogłębienia życia religijnego w diecezji. 358. Synod diecezjalny apeluje, aby poszczególne zgromadzenia zakonne w zmienionych posoborowych warunkach jak najgorliwiej spełniały w Kościele lubelskim specjalne apostolstwo, do którego zostały powołane. 359. Kapłani zakonni, w miarę swoich możliwości, niech chętnie spieszą z pomocą kapłanom diecezjalnym w słuchaniu spowiedzi św., głoszeniu słowa Bożego, katechizacji oraz innych czynności duszpasterskich. 360. Zgodnie z życzeniem Soboru, należy w diecezji nadal podtrzymać i ożywiać harmonijną i zgodną współpracę duszpasterską duchowieństwa diecezjalnego i instytutów zakonnych. We wzajemnej i życzliwej współpracy należy wychowywać alumnów w seminarium diecezjalnym oraz w seminariach i nowicjatach zakonnych. 361. Kapłani diecezjalni i przedstawiciele zgromadzeń zakonnych męskich niech z różnych okazji odwiedzają się wzajemnie w duchu braterskim i po bratersku wspomagają. 362. Kapłani zakonni zaangażowani w pracy duszpasterskiej mają obowiązek uczestniczyć w zebraniach duchowieństwa, na których są omawiane problemy duszpasterskie. Oprócz tego przełożeni i przełożone zakonne wszystkich instytutów zakonnych pracujących na terenie diecezji przynajmniej raz w roku zbiorą się pod przewodnictwem biskupa diecezji lub jego delegata, aby omówić problemy duszpasterskie. 363. Wszystkie instytuty zakonne, nawet na prawie papieskim, podlegają władzy biskupa diecezji w sprawach, które dotyczą duszpasterstwa, publicznego wykonywania kultu Bożego oraz innych dziel apostolskich (kan. 678 § 1). 364. Zakonnicy podlegają przepisom statutów diecezjalnych, w tych sprawach, które odnoszą się do zewnętrznej karności życia kapłańskiego (kan. 285). 365. Do Rady Kapłańskiej będą powoływani przedstawiciele instytutów kleryckich pracujących w diecezji (kan. 498 § l n. 2), zaś do Rady Duszpasterskiej – przedstawiciele także pozostałych instytutów życia konsekrowanego (kan. 512 § 1). 366. Przekazanie parafii instytutowi zakonnemu na stałe lub czasowo dokonuje się w formie pisemnej umowy zawartej między biskupem diecezji a wyższym przełożonym zakonnym. W zawartej umowie należy dokładnie określić prawa i obowiązki kapłanów, którzy będą w parafii spełniać obowiązki proboszcza lub wikariusza (kan. 520 § 2; 681). 367. Kapłani zakonni przeznaczeni przez swoich przełożonych do domów znajdujących się na terenie diecezji lubelskiej otrzymują upoważnienie do spowiadania wszystkich wiernych od ordynariusza miejsca na prośbę swojego przełożonego (kan. 699 §1). 368. Każdy zakonnik pracujący w duszpasterstwie może być zwolniony z urzędu tak przez biskupa, po zawiadomieniu przełożonego zakonnego, jak też przez przełożonego zakonnego, po zawiadomieniu biskupa (kan. 682 § 2). 369. Księża diecezjalni i kapłani zakonni pracujący w parafiach powierzonych zakonowi przez biskupa powinni układać swoją wzajemną sąsiedzką współpracę duszpasterską na tych samych zasadach, które obowiązują w sąsiedzkich parafiach prowadzonych przez księży diecezjalnych. 370. Zakonnicy, którzy na terenie parafii oddają się apostolstwu zewnętrznemu, powinni na prośbę proboszcza brać udział w zebraniach kapłanów pracujących w parafii, aby wspólnie omawiać problemy duszpasterskie. 371. Na prośbę wiernych kapłani zakonni mogą zanosić komunię św. osobom chorym i nie wychodzącym z domu, za domyślną przynajmniej zgodą proboszcza (kan. 911 § 2). 372. Gdy rodzina zmarłego pragnie zaprosić do udziału w pogrzebie kościelnym osoby zakonne należy to uszanować (po uprzednim uzgodnieniu z proboszczem). 373. Rektorzy kościołów zakonnych, na prośbę proboszcza, powinni w swoich kościołach podawać do wiadomości wiernych ważniejsze ogłoszenia parafialne. 374. Synod zachęca instytuty oraz kapłanów diecezjalnych. aby nie tylko interesowali się i gorliwie opiekowali Trzecimi Zakonami i innymi stowarzyszeniami religijnymi, ale żeby starali się ich członków zaangażować do czynnej pracy apostolskiej w parafii. 375. Przełożone instytutów zakonnych niech troszczą się o to, aby jak najlepiej przygotować siostry do pracy apostolskiej w diecezji. 376. Duszpasterz angażujący zgromadzenie zakonne laickie do jakiejkolwiek posługi w parafii powinien z kompetentną władzą zakonną zawrzeć na piśmie umowę, która zapewnia członkom zgromadzenia odpowiednie mieszkanie, sprawiedliwe wynagrodzenie i ubezpieczenie. 377. Synod diecezjalny zaleca, aby pracujące w parafiach siostry zakonne tworzyły kanonicznie erygowane wspólnoty zakonne pracujące zespołowo. Gdy z powodu ważnych przyczyn jest to niemożliwe, a ustawy zakonne na to pozwalają, można w parafii zatrudnić siostry, które należą do innego domu zakonnego. 378. Członkinie i członkowie instytutów świeckich, mimo że nie prowadzą wspólnego życia, niech starają się o to, aby, zgodnie ze swoim celem, jak najgorliwiej, spełniać swoje apostolstwo w Kościele lubelskim, także w zakresie katechizacji (kan. 778). 379. Siostry pracujące, a nawet tylko mieszkające na terenie parafii, jeżeli pozwalają im na to konstytucje i obowiązki zakonne, niech jak najgorliwiej wspomagają kapłanów w pracy duszpasterskiej przez prowadzenie Kółek Żywego Różańca, scholi, bieli oraz innych grup młodzieży, wśród której niech pielęgnują powołania zakonne, tak bardzo potrzebne diecezji. 380. Siostry zakonne pełniące w parafiach obowiązki katechetek, organistek, zakrystianek, opiekunek charytatywnych i pielęgniarek niezależnie od różnych spotkań powinny uczestniczyć w zebraniach organizowanych przez władzę diecezjalną, aby skuteczniej pełniły swoją działalność apostolską w życiu parafialnym. 381. Szczególniejszej pomocy oczekuje Synod od sióstr w prowadzonej akcji ratowania życia dzieci nie narodzonych oraz w organizowaniu różnych form opieki i religijnego wychowania dzieci. 382. Kapłani diecezjalni, zakonni oraz siostry i bracia zakon-ni pracujący w parafii powinni usilnie troszczyć się o to, aby ich wspólna praca apostolska była jak najbardziej skoordynowana. 383. Problemy sporne, jakie mogą zaistnieć między kapłanami a pracującymi w parafii siostrami i braćmi zakonnymi, niech najpierw rozpatrzą proboszcz i miejscowi przełożeni. Gdyby problemu nie rozwiązali należy odwołać się do ordynariusza miejsca i wyższych przełożonych zakonnych. 384. Zachęca się, aby w duchu braterskiej miłości kapłani zakonni, bracia i siostry zakonne jak najliczniej uczestniczyli w pogrzebach kapłanów diecezjalnych, a kapłani diecezjalni – w pogrzebach osób zakonnych. 385. Synod diecezjalny, troszcząc się o nowe powołania zakonne, przypomina wszystkim zakonnikom i siostrom zakonnym, aby przede wszystkim świętością i gorliwością oraz umiłowaniem życia zakonnego pociągali za sobą tych, którzy otrzymali łaskę powołania. 386. Jeżeli konstytucja jakiegoś zgromadzenia na to pozwala, niech proboszczowie proszą, aby siostry zakonne składały profesję wieczystą lub świętowały jubileusze życia zakonnego w swoim kościele parafialnym. Na te podniosłe uroczystości dobrze będzie zaprosić wszystkie siostry pochodzące z danej parafii. 387. Pracujące w diecezji lubelskiej siostry niech korzystają z różnych dostępnych im form dokształcania religijnego organizowanego na KUL-u i w diecezji; niech się także troszczą o to, aby ich domy były ośrodkami modlitwy i rozwijającego się życia religijnego. 388. Wszystkie instytuty zakonne niech się wczuwają w potrzeby Kościoła lubelskiego i w swojej pracy apostolskiej niech poszukują coraz to nowych form działalności, zgodnie ze swoim charyzmatem i celem.
