Świeccy 2 III. Świeccy wobec wartości doczesnych 451. Pochwała stworzenia, zawarta na początku Księgi Rodzaju, umacnia chrześcijanina w przekonaniu, że świat, przyroda oraz wytwory ludzkiego intelektu i ludzkiej ręki stanowią określone, autonomiczne dobro. O jego używaniu, zachowaniu i powiększaniu decyduje w ogromnej mierze postawa samego człowieka, który w sobie i wokół siebie winien kultywować wartości ubogacające ludzi i świat oraz usposabiające do służenia drugim. Sprawdza się dawna zasada, że chrześcijańskie jest to wszystko, co w sobie zawiera elementy piękna, prawdy i dobra. Wartości te, dostępne ocenie każdego człowieka, wyznaczają jednocześnie normy ludzkiego postępowania. Wierność owym normom należy uważać za powinność moralną. 452. W szybko zmieniającym się świecie zachodzi niebezpieczeństwo błędu w ocenie wartości, a w konsekwencji pomieszania dobra ze złem. Synod widzi potrzebę rozeznania w świetle Ewangelii tych wartości naturalnych, które należy cenić najwięcej w porządku indywidualnym i społecznym, a następnie wskazania ich wiernym oraz wyjaśnienia, jak należy odnieść te wartości do Bożego źródła. A. Wartości osobiste 453. Mając na uwadze aktualną sytuację społeczno-gospodarczą w naszym kraju i regionie, należy zwrócić uwagę w pierwszej kolejności na sprawę życia jednostkowego, godności osobistej i kształtowania własnych przekonań, a następnie na problem własności prywatnej. 1. Życie i zdrowie 454. Życie jest wartością fundamentalną. Służy ono do realizacji wartości wyższych. Nie ma więc usprawiedliwienia ani motywacji do odbierania go sobie czy drugiemu człowiekowi. Jedynie jasno uświadomiona konieczność obrony wartości wyższych może skłonić człowieka do poświęcenia dla nich własnego zdrowia lub nawet życia. Ochrona życia jest świętym obowiązkiem katolików, dlatego zabijanie nie narodzonych, a także okaleczenia, alkoholizm i narkomania są niedopuszczalne. 455. Uprawianie sportu jest zajęciem pozytywnym, godnym polecenia. Przyczynia się on bowiem do kształtowania osobowości, a człowiekowi religijnemu może dopomóc w duchowym doskonaleniu się poprzez rozumne ćwiczenie ciała. Sport sprzeciwia się swym założeniom i jest moralnie naganny wtedy, gdy: - powoduje zaniedbanie życia rodzinnego lub pracy zawodowej; - wchodzi w kolizję, przeszkadza lub odciąga od oddawania czci Bogu; - towarzyszy mu rekordomania, korupcja lub szowinizm; - szkodzi zdrowiu, także z powodu zażywania środków dopingujących itp. 456. Turystyka, jako jedna z najbardziej popularnych form spędzania czasu wolnego, jest ważnym czynnikiem odnowy ciała i ducha ludzkiego. Daje ona możliwość wypoczynku, pogłębienia wiedzy i zadzierzgnięcia nowych węzłów przyjaźni. Poleca się – zwłaszcza młodzieży – wędrówkę podejmowaną z motywów religijnych („rekolekcje w drodze”), której najwyższą formę stanowią piesze pielgrzymki do sanktuariów diecezjalnych lub pozadiecezjalnych. 2. Godność osoby ludzkiej 457. Podstawą godności człowieka jest stworzenie go na obraz Boży, odkupienie przez Chrystusa i powołanie do życia wiecznego. 458. W sumieniu każdego człowieka wyryte są normy, które dyktują mu postępowanie zgodne z porządkiem moralnym i planem stwórczo-zbawczym. To, że człowiek może swobodnie postępować zgodnie z zasadami swego sumienia, stanowi wyraz jego godności. 459. Synod zwraca uwagę na bardzo poważne w naszym kraju zagrożenie w postaci pijaństwa i alkoholizmu. Uwłaczają one godności ludzkiej, a ponadto niszczą biologicznie, psychicznie oraz niweczą dokonania gospodarcze i kulturalne. Niewspółmiernie większe od strat gospodarczych są straty moralne oraz obyczajowe. Alkoholizm wpływa bowiem na dezorganizację i niszczenie życia religijnego, zakłóca tok życia indywidualnego, rodzinnego i instytucjonalnego, powoduje obniżenie stopnia kultury i jest częstym czynnikiem kryminogennym (chuligaństwo, występek, zbrodnia itp.). 460. Kościół lubelski, razem z całym Kościołem w Polsce, podejmuje nadzwyczajną akcję trzeźwościową. W ramach profilaktyki poleca się abstynencję, lub przynajmniej trzeźwość stanowo-zawodową (np. kierowcy, nauczyciele) oraz umiarkowane spożywanie alkoholu w życiu towarzyskim. 3. Przekonania 461. Na każdym człowieku ciąży obowiązek poszukiwania prawdy. Szkoła i katecheza powinny wspierać pierwsze wysiłki rodziców w przekazywaniu młodym rzetelnej wiedzy o świecie, życiu i Bogu. Wraz z rozwojem dojrzałości umysłowej, każdy człowiek jest zobowiązany do ustalania własnego stosunku do – ważnych indywidualnie i społecznie – problemów i faktów. Myślą przewodnią pozostają tu słowa Chrystusa: „Prawda was wyswobodzi” (J 8, 32). 462. W sferze przekonań religijnych człowiek ma prawo do: - oddawania czci Bogu zgodnie ze wskazaniami własnego sumienia; - wyznawania swej religii w życiu prywatnym i publicznym; - cieszenia się sprawiedliwą wolnością religijną. 463. Należy stale pamiętać, że w naszym kraju toczy się walka o „rząd dusz” i o człowieka, zwłaszcza młodego. W laickiej szkole propaguje się ideologię ateistyczną, nieraz odpowiednio preparując naszą historię, tradycję narodową i całe dziedzictwo kultury. Od wiernych świeckich wiele zależy, by te szkodliwe, w sferze indywidualnej i społecznej, zabiegi nie osiągnęły zamierzonego celu. 464. Kształtowanie właściwych przekonań jest często uzależnione od stopnia posiadania informacji. Metoda przemilczania lub półprawdy, albo wybielania i upiększania rzeczywistości jest z gruntu nieetyczna i społecznie szkodliwa. Należy więc walczyć o praktyczną realizację w Polsce prawa człowieka do rzetelnej informacji zarówno na forum państwowym, jak i kościelnym. 465. Każdemu przysługuje prawo do ujawniania własnych przekonań. Nieraz jest to też wyraźnym obowiązkiem z tytułu sprawiedliwości lub miłości bliźniego. 466. Posiadanie własnego światopoglądu jest równoznaczne z obowiązkiem tolerancji wobec ludzi inaczej myślących, inaczej wierzących, czy błądzących. Właściwie pojęta tolerancja wypływa z ducha ewangelicznego i nie sprzeciwia się nakazowi szukania prawdy, trwania przy niej i dzielenia się nią z otoczeniem. 4. Prawo do własności prywatnej 467. Człowiek ma prawo do prywatnego posiadania dóbr materialnych, w tym także dóbr produkcyjnych. Kościół broni prawa własności prywatnej, gdyż zabezpiecza ono pełniej wolność osobistą jednostki i stanowi wkład w budowę zdrowego ładu społecznego. Własność prywatna i dysponowanie dobrami materialnymi ma ogromne znaczenie, ponieważ: - zabezpiecza autonomię osobistą i rodzinną, a przez to poszerza zakres ludzkiej wolności; - stanowi uwarunkowanie pełniejszych swobód obywatelskich i bezpieczeństwa osobistego; - zacieśnia więź między ludźmi i umacnia harmonię wspólnoty rodzinnej, co pośrednio wpływa na pokój społeczny i podnosi dobrobyt państwa; - stanowi podstawę do podejmowania wielu obowiązków i ponoszenia ciężarów. 468. Państwo oraz instytucje prawa publicznego winny również posiadać dobra wytwórcze, jeżeli to rzeczywiście służy dobru i bezpieczeństwu społeczności. Trzeba jednak pamiętać, by nie ograniczyło to nadmiernie lub nie podważało zupełnie własności prywatnej. Wywłaszczenie, z intencją przekazania dóbr materialnych na własność wspólną, może być dokonane tylko przez kompetentną władzę, która uwzględnia interes społeczny i wynagradza wywłaszczonych. Należy bronić zwłaszcza indywidualnej własności w sektorze rolniczym i rzemieślniczym. Zachowała się ona także w naszym regionie i stanowi sprawdzoną podstawę do należytego wykorzystania ziemi i lepszego zaopatrzenia ludności w artykuły rolnicze i potrzebne na co dzień wyroby rzemieślnicze. Jednocześnie Synod przypomina, że nikomu nie wolno naruszać sprawiedliwie ustanowionej własności wspólnej. 469. Naturalne prawo człowieka do posiadania wiąże się nierozdzielnie z obowiązkiem dzielenia się owocami z otoczeniem. Każdy ma prawo do posiadania choćby skromnego majątku, ale równolegle każdy potrzebujący ma prawo otrzymać od drugiego rzeczy niezbędne do utrzymania się przy życiu. Zawsze będą istnieć zarówno ciężkie sytuacje, jak i ukryte potrzeby, których nie jest w stanie uwzględnić i którym w żaden sposób nie można zaradzić nawet najlepiej rozbudowana opieka państwowa. „Ubogich zawsze mieć będziecie” (por. Mt 26, 11) i zawsze będzie istniało pole działania dla dobroczynności prywatnej oraz chrześcijańskiej miłości bliźniego (por. P. 64-71). B. Wartości społeczne 470. Człowiek otrzymuje szereg istotnych wartości niezależnie od własnego wysiłku i pracy. Do najważniejszych tego rodzaju wartości należy zaliczyć przyrodę z jej bogactwami i zasobami oraz tradycję kulturową będącą dziełem wielu pokoleń ludzkich. 1. Środowisko naturalne 471. Człowiek jest złączony z przyrodą poprzez ustawiczne i wzajemne oddziaływanie. Przyroda jest podstawą i warunkiem życia, zdrowia i dobrobytu człowieka. Wywiera wpływ na ludzi, a równocześnie ludzie wpływają na środowisko naturalne, zmieniając je w kierunku bądź korzystnym, bądź niekorzystnym, przy czym zmiany te bywają często nieodwracalne. W dobie obecnej zachodzi realne niebezpieczeństwo całkowitego wyniszczenia środowiska naturalnego – odnosi się to także do naszego regionu. 472. Każdy człowiek ma prawo do korzystania z właściwego środowiska naturalnego. Synod zwraca się z apelem do czynników i osób odpowiedzialnych, o spowodowanie ograniczenia nadmiernej eksploatacji bogactw naturalnych, powstrzymanie zanieczyszczenia powietrza, ziemi i wody, o zwalczanie wadliwego lokalizowania zakładów przemysłowych, itd. 473. Rozwój wielkiego przemysłu i szeroka eksploatacja dóbr naturalnych (węgiel) jest w naszym regionie sprawą chwili obecnej i najbliższej przyszłości. Synod gorąco apeluje do wszystkich ludzi dobrej woli, by ratowali piękno i bogactwo naszej ziemi ojczystej. 2. Tradycje kultury narodowej 474. Tradycja kulturowa jest z jednej strony częścią historii pokoleń dawnych, a z drugiej strony – po selekcji dokonanej przez czas – stanowi istotny fragment życia współczesnego. Ładunek treści zawartych w tradycji jest źródłem przeżyć estetycznych, moralnych i religijnych. I właśnie dlatego pomaga ona w dziele urabiania sobie chrześcijańskiej wizji świata. 475. W procesie dojrzewania człowieka momentem istotnym jest odnalezienie i określenie własnej tożsamości oraz zrozumienie tożsamości swojego narodu. Wyrasta ona z korzeni kultury polskiej, która jest ściśle związana z dziejami i życiem Kościoła. 476. Polska tradycja kulturowa jest tradycją chrześcijańską. Z Chrystusem splotła się bowiem historia Polaków oraz wszystkie ważniejsze wytwory ich umysłów i serc. 477. Synod apeluje do wszystkich, by poprzez środki masowego przekazu, instytucje kulturalne oraz kulturę ludową propagowali najlepsze wartości polskie i chrześcijańskie. C. Zachowanie i tworzenie wartości 478. Zachowanie i tworzenie wartości stanowi ogromną dziedzinę działań, która obejmuje następujące ważniejsze sprawy: oświatę, pracę zawodową i społeczną, właściwe wykorzystanie czasu wolnego oraz wszelkie wysiłki w kierunku budowania jednej, światowej rodziny ludzkiej. 1. Oświata i nauka 479. Sprawą najważniejszą dla każdego narodu jest wychowanie człowieka na jednostkę rozwiniętą, świadomą, samodzielną, wewnętrznie wolną, duchowo dojrzałą i społecznie odpowiedzialną. Dokonuje się to m.in. poprzez oświatę, naukę i sztukę. Doceniając postęp, jaki w tej dziedzinie dokonał się w naszym regionie, Synod zwraca jednocześnie uwagę na niebezpieczeństwo planowanego i zamierzonego usuwania pierwiastka religijnego ze szkól i uniwersytetów, z podręczników i dzieł sztuki. 480. Uwadze rodziców, nauczycieli, wychowawców i katechetów poleca się sprawę uzupełniania wartościami chrześcijańskimi tych treści, które jednostronnie podaje oficjalny program szkoły laickiej. Rzeczą uczonych i twórców jest szukanie i ukazywanie Boga w świetle nauki i sztuki. 481. Większość nauczycieli w naszym regionie stanowią ludzie wierzący i katolicy – Synod apeluje do nich o mężną postawę chrześcijańską w szkole i na co dzień, by młodzież i dzieci miały stale przed oczyma żywe wzorce prawego postępowania. Ogromnej bowiem wagi wychowawczej nabiera w oczach dzieci i młodzieży jawny, śmiały i świadomy udział nauczycieli w praktykach religijnych oraz głoszenie prawdy w życiu. 482. Poprzez współpracę z komitetami szkolnymi rodzice winni postawą i słowem zabezpieczyć prawa dzieci i młodzieży do swobodnego pełnienia praktyk religijnych. Dotyczy to zwłaszcza przebywania na obozach i koloniach letnich, a także w internatach i świetlicach szkolnych. O udziale dzieci i młodzieży w niedzielnej i świątecznej mszy św., w katechezie i innych praktykach religijnych decydują bowiem wyłącznie rodzice. 483. Badania we wszelkich dyscyplinach naukowych, jeżeli tylko prowadzi się je w sposób prawdziwie naukowy i z poszanowaniem norm moralnych, nie sprzeciwiają się wierze. Człowiek bowiem ma prawo do autonomii w swoich dociekaniach naukowych i poznawczych (KDK 62). 484. Etyczną sytuację ludzi nauki określa odwieczne dążenie człowieka do poznania prawdy o sobie i o świecie. Chociaż każdy człowiek jest zobowiązany w sumieniu do poszukiwania prawdy i wierności dla prawdy, to ludzie nauki zobowiązani są do tego w większym stopniu niż inni. W społecznym podziale pracy i związanym z tym podziale odpowiedzialności im właśnie przypada troska o rozwój ludzkiego poznania, stąd prawdomówność jest podstawową cechą ludzi nauki. 485. Prawdomówność człowieka nauki jest integralną częścią jego miłości bliźniego i jego służby bliźniemu. Stąd wszelkie mniej lub bardziej świadome i dobrowolne odejścia od prawdy są w jego przypadku czymś więcej niż zwykłym zaprzeczeniem samemu sobie: są winą moralną, winą nadużytego zaufania. 486. Dla rozwoju nauki, oprócz ducha wspólnoty i postawy obiektywizmu, wymagana jest również wrażliwość na tajemnicę. „Zmysł tajemnicy” chroni człowieka przed popadnięciem w jednostronność własnej specjalizacji, przed zbyt pochopnym uznaniem prawdy osiągniętej na gruncie własnej specjalizacji za prawdę ważną dla wszystkich dziedzin rzeczywistości. Świadomość tajemnicy winna otwierać człowieka na akceptację najważniejszych tajemnic. 487. Pracownicy naukowi winni troszczyć się szczególnie o to, by uprawiana przez nich dziedzina nauki uwzględniała wartości ewangeliczne. Stopień tego może być i jest różny w poszczególnych naukach. Należy zatem dążyć do coraz głębszego i bardziej wszechstronnego odsłonięcia głębokiej wspólnoty między nadzieją człowieka na osiągnięcie prawdy a nadzieją na osiągnięcie ostatecznego zbawienia. 488. Ludzie nauki dają świadectwo swej wierze i swemu powołaniu poprzez tematykę własnych prac, treść prowadzonych zajęć dydaktycznych – jeżeli jest to potrzebne i możliwe – oraz poprzez problematykę proponowanych prac badawczych. 2. Praca zawodowa 489. Praca zawodowa stanowi podstawę utrzymania człowieka. W chrześcijańskiej wizji życia społecznego jest ona jednocześnie środkiem służącym do kształtowania osobowości (przez wyrabianie nowych zdolności fizycznych i duchowych), nawiązywania łączności międzyludzkiej i uświęcania człowieka. Praca rzetelna i solidna jest świadectwem czystości i prawości zamierzeń na płaszczyźnie naturalnej . 490. Pracę rolnika znamionuje podstawowe zadanie produkowania żywności. Rolnicy naszego regionu są szczególnie odpowiedzialni za wyniki swej pracy, gdyż wysoka jakość ziemi uprawnej daje podstawy do oczekiwań na obfite plony oraz należyty stan produkcji zwierzęcej. 491. Masowe stosowanie nawozów sztucznych i środków chemicznych ochrony roślin nakłada moralny obowiązek produkowania zdrowej żywności i ochrony środowiska naturalnego. Należy przywrócić szacunek dla każdego kawałka chleba, na wzór naszych ojców, którzy nie wahali się całować kromki chleba spadłej na ziemię. 492. W każdej okoliczności należy okazywać szacunek dla pracy rolnika, gdyż w tej dziedzinie jest wiele zaniedbań zarówno w wymiarze społeczno-ekonomicznym, jak i w postawach indywidualnych. Obejmujący gospodarstwa rolne winni być otaczani szczególną opieką. 493. Synod apeluje o lepszą organizację w sektorze całej gospodarki pozarolniczej, zwracając się z tym do pracowników administracji państwowej, kadry inżynieryjno-technicznej i robotników. Rzetelna praca jest podstawowym obowiązkiem. Natomiast prawem jest odpowiedni wymiar czasu pracy i możliwość odpoczynku. 494. Konieczność poświęcenia więcej czasu sprawom rodziny, zwłaszcza z tytułu rodzicielskich obowiązków wychowawczych, nakazuje ograniczyć do minimum zakres prac dodatkowych. Należy stanowczo domagać się od władz państwowych tworzenia ojcom rodzin takich możliwości zarobkowych, by praca matki poza domem nie wynikała z konieczności ekonomicznej, spowodowanej niskimi zarobkami ojca. 495. Synod zdecydowanie opowiada się za poszanowaniem dni świątecznych. Praca zawodowa w niedziele godzi w prawo do swobody wykonywania praktyk religijnych i uniemożliwia wypoczynek świąteczny. 496. W pracy zawodowej i w życiu społecznym chrześcijanie mają prawo i obowiązek piętnowania aktów niesprawiedliwości zwłaszcza w dziedzinie pracy i płac. Ludzie wierzący nie mogą być traktowani jako obywatele drugiej kategorii. Ze swej strony chrześcijanie uznają za uwłaczające godności ludzkiej: plotkarstwo, donosicielstwo i oszczerstwo oraz metody łapownictwa, dominacji klik, stosowania przemocy i prześladowań. Niezbędne są zabiegi zmierzające do jedności i solidarności wewnętrznej grup pracowniczych. 3. Czas wolny 497. Synod pragnie podkreślić szczególną wagę w życiu ludzkim problemowi czasu wolnego. Stwarza on bowiem możliwość pogłębionego dialogu z Bogiem, z innymi ludźmi, a także z przyrodą. 598. W ramach czasu wolnego i odpoczynku chrześcijanin będzie szukał okazji do bliższego kontaktu z przyrodą. Chodzi nie tylko o wykorzystanie jej wartości klimatycznych i środowiskowych, lecz także o oderwanie się człowieka od tego, co w jego życiu razi „sztucznością”. Zbliżenie do przyrody powinno prowadzić do odkrywania w niej „śladów Boga” – stworzy to okazję do przemyśleń natury religijnej. 499. W epoce, w której praca zawodowa jest w dużej mierze schematyczna i nieraz mało twórcza, a nawet zagrażająca człowiekowi depersonalizacją, należy widzieć ogromną szansę w wykorzystaniu czasu wolnego na pogłębienie życia duchowego na wszelkich płaszczyznach. Chodzi o to wszystko, co pomaga odnaleźć siebie. Może to być czas zabawy, która buduje i tworzy. Może to być także czas lektury, która kształci i pomaga zrozumieć świat. Jest to także czas wewnętrznego uspokojenia i „ładu serca”. 500. Czas wolny nie może być wolny od miłości i spełniania podstawowych obowiązków względem otoczenia. Dlatego należy negatywnie oceniać postawę tych, którzy szukają rozrywki zawsze poza własnym środowiskiem rodzinnym, bądź bezustannie ślęczą przed telewizorem. Należy dzisiaj podkreślić wielką szansę rodziny we właściwym wykorzystaniu czasu wolnego. W jego ramach trzeba także budować wspólnotę sąsiedzką i środowiskową, a już szczególnie poświęcić ten wolny czas na odwiedzanie ludzi samotnych, obłożnie chorych i wspieranie ich zarówno materialnie, jak i duchowo. 501. W wymiarze religijnym czas wolny jest przypomnieniem i znakiem naszej wiary w życie wieczne. Dlatego przez świętowanie dnia świętego należy dzisiaj wyraźnie podkreślić, że wszelki czas wolny powinien stać się okazją do pogłębiania ducha modlitwy, studium religijnego itp. Ustawowe wprowadzenie 2 dni wolnych od pracy (sobota i niedziela) rodzi konieczność ratowania sakralnego charakteru niedzieli jako dnia świętego. 502. Dla odbudowy sił fizycznych i sprawności psychicznej potrzeba człowiekowi odpoczynku, odprężenia i rozrywki. Nie może to jednak oznaczać ucieczki od prawdziwych problemów życia. Niebezpieczeństwo to zagraża szczególnie tym, którzy z rozrywki czynią cel zasadniczy swego życia. Wobec licznych propozycji rozrywki zorganizowanej chrześcijanin staje przed obowiązkiem wyboru. Z jednej strony chodzi tu o wybór właściwych imprez czy programów rozrywkowych, a z drugiej – o dobór odpowiedniego towarzystwa do wspólnej zabawy. 4. Budowanie społeczności ludzkiej 503. Człowiek ze swej natury jest stworzony do życia w zbiorowości. Ze względu na predyspozycje naturalne oraz na wielkie wartości humanistyczne, które tylko zbiorowość ludzka jest w stanie osiągnąć i zapewnić jednostce – Synod apeluje o wzmożenie wysiłków w budowaniu jedności i więzi w społecznościach lokalnych, w całej ojczyźnie i na miarę możliwości także w społeczności międzynarodowej. a. Środowisko lokalne 504. Wiele uwagi należy poświęcać podtrzymaniu i rozwijaniu tradycyjnej wspólnoty wiejskiej. Właściwe formalne zainteresowanie sprawami współmieszkańców posiada doniosłe znaczenie humanitarne i obyczajowe. Dodatnią rolę kulturotwórczą i jednoczącą posiada też tradycyjna obrzędowość wiejska. 505. Wobec narastania cywilizacyjnego problemu „samotności w tłumie” poleca się objęcie działaniem integrującym, często o charakterze charytatywnym, społeczności osiedli, dzielnic i nawet całych miast. Niebagatelne znaczenie może tu mieć współpraca ludzi dobrej woli z działającymi w duszpasterstwie parafialnym oraz indywidualne apostolstwo świeckich. Punktami oparcia dla takich akcji są najczęściej kościoły, kaplice i punkty katechetyczne – o których budowę i zakładanie należy usilnie zabiegać. 506. Ludzie pracy mają kierować się zasadami katolickiej nauki społecznej. Dla katolików szczególnym w tym względzie wezwaniem jest myśl społeczna papieży sformułowana w encyklikach społecznych, począwszy od Rerum novarum Leona XIII, aż po naukę Jana Pawła II, zawartą w encyklice Laborem exercens. b. Ojczyzna 507. Obowiązkiem ludzi świeckich wobec życia narodowego jest kształtowanie świadomości i pełnego zrozumienia tożsamości narodowej oraz zachowanie i rozwijanie wartości chrześcijańskich jako istotnych dla kultury polskiej. Ten obowiązek prowadzi konsekwentnie do walki z wadami społecznymi, które zagrażają życiu moralnemu i biologicznemu narodu. Skłania ono również do szacunku dla naszych bohaterów narodowych, dbałości o pamiątki historyczne, pomniki, cmentarze itd. 508. Każdy wierny winien dążyć do umacniania swojej wiary, wyboru najlepszych wartości, budowania braterskiej więzi z ludźmi i odważnego występowania w obronie dobra i sprawiedliwości. c. Społeczność międzynarodowa 509. Chrześcijanin uświadamia sobie, że ustawiczne napięcia międzynarodowe i nierozłącznie z nimi związane zbrojenia powodują marnotrawstwo surowców, środków i energii. Wśród zwykłych ludzi rodzi się frustracja, rozgoryczenie i rozpacz. Sytuacja w rodzinie ludzkiej przypomina przypowieść o bogaczu i Łazarzu – jedni są chorzy z przesytu, a drudzy umierają z głodu. 510. Wielkim terenem działania chrześcijan świeckich stanowią zatem stosunki między narodami. W obliczu istniejących zagrożeń ewangelizacja tych stosunków staje się koniecznością, by hasło solidarności i braterstwa ludów doczekało się wreszcie realizacji. Potężny impuls w tej dziedzinie dały podróże apostolskie Ojca Świętego. Studium wygłoszonych przez Ojca Świętego przemówień pomoże z pewnością wszystkim chrześcijanom zrozumieć własną rolę i zadania w dziele naprawy stosunków ustrojowych, gospodarczych i kulturalnych świata. 511. Ład międzynarodowy powinien być oparty na prawie moralnym. Każdy więc naród, mały czy wielki, posiada w obrębie ładu międzynarodowego te same prawa. Przez zachowanie suwerenności zatem umacnia się i chroni osobowość narodu i jego wolność. IV. Przygotowanie do apostolstwa 512. Możliwości działania, jakie otwierają się przed świeckimi w Kościele lubelskim sprzyjają potrzebie formowania laikatu świadomego swych praw, obowiązków i zadań. Ciągle aktualna jest bowiem myśl wyrażona przez Sobór, że „apostolstwo może być w pełni skuteczne jedynie pod warunkiem wielostronnego i pełnego przygotowania” (DA 28). A. Treści wychowania apostolskiego 513. Wielostronne i pełne przygotowanie do apostolstwa dotyczy zarówno wychowania religijnego, jak i ogólnohumanistycznego. Przygotowanie do apostolstwa zakłada pełną formację humanistyczną dostosowaną do uzdolnień i warunków życia każdego człowieka (DA 29). Chodzi więc o wyzyskanie możliwości stałego osobistego rozwoju z jednoczesnym reagowaniem na potrzeby otoczenia. 1. Formacja duchowa 514. Człowiek świecki ma być najpierw wychowany w wierze. Boską tajemnicę stworzenia winien więc przeżywać w świadomej współpracy z Bogiem i Stwórcą w życiu rodzinnym, zawodowym i społecznym. Tajemnicę zaś odkupienia winien przeżywać zabiegając nie tylko o własne odkupienie i zbawienie, lecz także troszcząc się o odkupienie i zbawienie innych. Wszystkim odmianom materializmu, zwłaszcza praktycznego, powinien przeciwstawiać osobiste świadectwo życia i wiary. 2. Formacja intelektualna 515. Człowiek świecki ma obowiązek poznania katolickiej nauki społecznej oraz doktryny teologicznej i filozoficznej – na miarę zdolności i warunków życia. Na naszym terenie specjalnego znaczenia nabiera sprawa dialogu z niewierzącymi i wątpiącymi, wziąwszy pod uwagę sterowaną laicyzację społeczeństwa, uprzywilejowanie ideologii marksistowskiej i szerzenie się materializmu praktycznego. Synod apeluje zatem o korzystanie z możliwości, jakie stwarza katecheza dorosłych. 3. Umiejętność widzenia świata 516. Aby ustrzec się przesadnego teoretyzowania, przygotowaniu do apostolstwa winna od początku towarzyszyć praktyka. Już dzieciom trzeba uzmysławiać potrzeby otoczenia i po rozważeniu konkretnej sprawy w świetle Ewangelii, uczyć ich działania zmierzającego do pomocy bliźniemu. Czynna postawa wobec zastanej rzeczywistości stanowi istotną pomoc w przekształcaniu świata według ideałów chrześcijańskich. 4. Umiejętność życia w społeczności 517. W dziele formowania świadomego laikatu trzeba kłaść nacisk na „wartości ludzkie, przede wszystkim umiejętność braterskiego współżycia i współpracy, a także nawiązywania dialogu” (DA 29). Potrzebny jest dialog z chrześcijanami innych wyznań oraz z niewierzącymi. We wszystkich jego postaciach należy przede wszystkim szukać tego, co ludzi łączy w sferze wartości powszechnych, nie pomijając wszakże rzetelnej analizy tego, co dzieli. Ponieważ świadectwem wiary chrześcijan są ich czyny, szczególnego znaczenia nabiera osobista postawa wynikająca z motywów religijnych, a nadto różnorodna działalność charytatywna. B. Środowisko wychowawcze 518. Pierwsze elementy doktryny katolickiej i całego życia religijnego przekazywane są dzieciom w rodzinie chrześcijańskiej. Rodzice jako pierwsi wychowawcy przekazują dzieciom prawdy Boże, uczą osobistego stosunku do Boga oraz czynnej miłości bliźniego. Słowem i przykładem pomagają dostrzegać materialne i duchowe potrzeby drugiego człowieka oraz ukazują, w jaki sposób należy je spełniać. 519. Katecheci, zarówno duchowni, jak i świeccy, mają sobie stawiać za cel m.in. przygotowanie wychowanków do apostolstwa. Przekazywaniu prawd religijnych ma więc towarzyszyć praktyka życia chrześcijańskiego jako nieodłączny element katechizacji. Wyjątkowo dogodną okazję do wychowania apostolskiego stwarza katechizacja przed I Komunią i bierzmowaniem. Równolegle z działaniem księży i katechetów świeckich powinien postępować wysiłek nauczycieli zatrudnionych w szkołach i wychowawców katolickich, „którzy z racji swego powołania i urzędu uprawiają znakomity rodzaj apostolstwa świeckich” (DA 30). Tylko zespolony wysiłek rodziców, nauczycieli, katechetów i duszpasterzy umożliwi wyrabianie w młodym pokoleniu postawy apostolskiej w życiu. 520. Młodzież akademicka powinna szeroko korzystać z możliwości dokształcania religijnego, stworzonych przez bliską obecność KUL. Obok studiów regularnych trzeba również kłaść nacisk na pogłębianie formacji religijnej ogólnohumanistycznej w różnych ośrodkach duszpasterskich, pod warunkiem, że nie będzie prowadziło to do zasklepienia się wyłącznie w jednej grupie czy kategorii osób. W praktyce poleca się różne formy zaangażowania, jak np. pomoc w prowadzeniu obozów wypoczynkowych dla chorych. 521. Obowiązek gorliwego przygotowania się do apostolstwa nie ustaje z chwilą osiągnięcia wieku dojrzałego, gdyż nowe potrzeby i możliwości stwarza wtedy środowisko pracy. Na tym etapie jeszcze pilniej należy przestrzegać zasady (zwłaszcza w kierownictwie duchowym prowadzonym przez konfesjonał) nakazującej ludziom zachowanie świeckiego charakteru, który nadaje ich formacji specyficzne znamię, właściwe laikatowi i jego duchowości (por. DA 29). Chodzi bowiem o to, by świeccy „kierowani duchem ewangelicznym przyczyniali się do uświęcenia świata na kształt zaczynu od wewnątrz niejako, zajmując się sprawami świeckimi i kierując nimi po myśli Bożej” (KK 31). Ludzie świeccy mają się czuć w pełni obywatelami tego świata, wiedząc jednak, że jego postać przemija (por. 1 Kor 7, 31). V. Zalecenia szczegółowe 522. Młodzieży i dorosłym, posiadającym zwłaszcza wykształcenie wyższe, należy ukazywać i polecać możliwości pogłębiania wiedzy teologicznej i filozoficznej na KUL. Trzeba wykorzystać szansę jaką daje ta Uczelnia, położona w stolicy diecezji lubelskiej. Poleca się dokształcanie w Instytucie Wyższej Kultury Religijnej przy KUL. Większe niż dotąd zadania winno wziąć na siebie duszpasterstwo akademickie. 523. Należy organizować w kościołach i salach parafialnych seryjne wykłady z zakresu dyscyplin religijnych i światopoglądowych. W związku z powyższym postuluje się powoływanie parafialnych zespołów dyskusyjnych, których celem będzie pogłębienie wiedzy religijnej i przygotowanie świeckich do apostolstwa. 524. Trzeba pełniej wykorzystać funkcjonujące już ośrodki rekolekcji zamkniętych (Lublin, Nałęczów, Klemensów, Łabunie) i czynić starania o powołanie dalszych tego typu placówek (np. ośrodek w Wąwolnicy przygotowujący do apostolstwa trzeźwości). 525. Parafie, domy zakonne i inne placówki kościelne mają obowiązek popierania czytelnictwa książek i czasopism religijnych poprzez tworzenie i udostępnianie odpowiednich bibliotek. Systematyczna projekcja filmów religijnych powoduje konieczność przystosowania do niej sal parafialnych. 526. Nade wszystko konieczna jest inicjatywa osobista ludzi świeckich w samowychowaniu do apostolstwa. Zacząć trzeba od rozpoznawania daru Ducha Świętego, który uzdalnia do służby braciom, a więc daru słowa, szczególnego talentu organizacyjnego, a także zwykłych zdolności i umiejętności bardzo przydatnych w pracy apostolskiej. Szczególnie ważna jest umiejętność współżycia i współpracy z ludźmi. Na forum wewnątrzkościelnym nieoceniona jest jedność pracy świeckich, zakonników i księży diecezjalnych. Wszystkie te dary, w myśl przypowieści o talentach, należy rozwijać i wykorzystywać dla dobra Kościoła. Należy ożywić w sobie poczucie więzi z całą wspólnotą wierzących w Chrystusa w parafii, diecezji i na całym świecie, poczuć się członkami Ciała Chrystusowego odpowiedzialnymi za swoje funkcje w Kościele, dbać o jego zdrowie i wzrost. 527. Synod podkreśla więc, że konieczne jest kształtowanie i umacnianie wiary każdego chrześcijanina w taki sposób, by stała się ona wiarą z wyboru a nie z tradycji, czy – co gorsza – tylko z obowiązku. Osiągnie się to przez pogłębienie wiedzy religijnej w zakresie prawd wiary, liturgii, społecznej nauki Kościoła (zwłaszcza w ośrodkach robotniczych) itd. Praca ta powinna zaczynać się od kształcenia i wychowania religijnego dzieci i młodzieży poprzez katechezę domową i kościelną. Materiałami, z którymi powinni zapoznać się dorośli są m.in. encykliki ostatnich papieży, dokumenty soboru, przemówienia i homilie Ojca Świętego. Świeccy powinni wykorzystać wszelkie okazje do pogłębiania wiary i wiedzy religijnej. Takie okazje stwarzają rekolekcje, katecheza stanowa, koła lektury Pisma Świętego, okolicznościowe odczyty religijno-naukowe, udział w zespołach studyjnych oraz indywidualna i zbiorowa lektura książek i wydawnictw religijnych.
